سر مىبرد و در انتظار تحريكات فئودالها و بستگان خود بود .
هنگام حركت سلطان يك عده 120 نفرى مسلح ، با شمشيرهاى زرين پيشاپيش او حركت مىكردند و فرياد مىكردند كنار برويد ، كنار برويد .
موقعى كه سلطان وارد شهر مىشد شراب سالار به جلو مىآمد و دهنهء اسب سلطان را مىگرفت . و در داخل قصر چاوشها و دورباشها با چماقهاى مخصوصى مراقب بودند . موقعى كه شاه به تخت مىنشست ، « تاج كيانى » بر سر مىگذاشت .
شاه معمولا بوسيلهء پردههائى ، از درباريان جدا مىشد . بعضى شاه را مظهر قدرت خدا مىدانستند و ديدار روى سلطان را توفيقى عظيم مىشمردند .
شاه به اتباع خود به نظر غلامى مىنگريست و همواره قراولان ، نگهبانان ، اسلحهداران ، جانبداران ، فدائيان و مستحفظين شاه ، با تبرها و سپرهاى مطلا و گرزهاى مخصوصى آماده بودند تا دشمنان شاه را از پا درآورند . دولتخانه ، بارگاه ايوان ، جبهخانه و جامهدارخانه ، توسط عدهاى مسئول اداره مىشد . در جامهدارخانه ، لباسهاى شاه محافظت مىشد و از اينجا به مردم خلعت مىدادند . طشتخانه محل روشوئى شاه بود . علاوه بر اين ، اصطبل ، ركيبخانه ، شكارخانه و انبار ، توسط شخصيتهاى معينى اداره مىشد . به طورى كه افلاكى مىنويسد ، از اواخر قرن هفتم نگهدارى شاهين و داشتن باز نيز معمول شد ، مناصب و مقامات دربارى زياد بود .
در عهد سلاجقهء روم در رأس دربار امير دربار قرار داشت اين مرد هنگام مهمانى به مهمانان جا نشان مىداد . خانسالار سفره را تزيين مىكرد ، شرابسالار مأمور تنظيم و تقسيم مشروبات بود . . . » « 1 »
بطورى كه « تالبوت رايس » در تاريخ سلاجقهء روم مىنويسد : همانطور كه فرانسويان امروز به كيفيت شراب در سر ميز اهميت مىدهند ، در عصر سلاجقه ، كيفيت آب مورد توجه شاه ، درباريان و طبقات بالاى اجتماع بود ، به همين مناسبت ، يكى از شخصيتهاى مهم و مورد اعتماد به نام رئيس آب كه همرديف رئيس تشريفات بود ، مكلف بود كه بهترين و گواراترين آبها را براى شاه و اطرافيان او فراهم كند : به علت دسائس و سوءظن شديدى كه در محيط دربار حكومت مىكرد ، آب و غذاى شاه قبلا از طرف يكى از معتمدين مورد آزمايش قرار مىگرفت . » « 2 »
كسانى كه در مجالس مهمانى مشغول پذيرائى بودند ، ضمن انجام وظيفه مانند يك جاسوس زبردست به حرف مهمانان گوش مىدادند و مطالبى كه به سود و زيان اشخاص گفته مىشد محرمانه به اطلاع اشخاص ذىنفع مىرسانيدند . و در مقابل پول مىگرفتند ، ديگر از حاشيهنشينان دربار منجمين ، شعرا ، نديمان و دلقكهاى دربارى را مىتوان نام برد . نظر به ارزش سياسى فراوانى كه نديمان شاه داشتند در منابع مختلف از صفات و خصوصيات اخلاقى و
هامش
( 1 ) . تاريخ سلاجقهء آسياى صغير ، اثر گردلفسكى ، ترجمهء على اصغر چارلاقى ( قبل از انتشار )
( 2 ) . تامارا تالبوت رايس ، تاريخ سلاجقهء روم ، ترجمهء على اكبر بزرگزاد ( قبل از انتشار )