تلگرام عين الدوله به صارم السلطنه
: به عمدة الامراء العظام صارم السلطنه ، چنانكه در جواب علما و معاريف اردبيل اظهار شده ، بندگان حضرت اقدس و الا روحى فداه ، محض ترحم و تفضل و قبول استدعاى عاجزانهء آنها ، حكومت آنجا را تغيير داده از همين روزها حاكم ديگرى مشخص و مأمور خواهند فرمود . و فعلا شما خودتان را در نيابت حكومت آنجا متكفل دانسته با كمال اقتدار مشغول لوازم انتظام امور كليه شده ، نهايت اهتمام را به عمل آوريد و مسلما بدانيد كه اگر به قدر ذرهاى بىنظمى واقع شود ، مسئول هستيد و پوست از كلهء شما خواهم كند .
عين الدوله . « 1 »
پست سفارشى و تدبير مجاهدين
: در سنهء 1326 ه ، در حدود ماه شعبان يا رمضان كه انقلابيون تبريز در تحت قيادت ستار خان سردار ملى ، با مستبدين و نيروى اعزامى محمد على شاه مىجنگيدند ، يكى از بزرگترين دشمنان مشروطه شجاعنظام ، حاكم مرند بود كه در همان شهر خودش قوايى مهيا كرده راه تبريز به جلفا را بسته بود . براى رفع اين دشمن خطرناك ، انقلابيون در تبريز چارهاى انديشيدند و به كمك مجاهدين گرجى و تصدى شادروان حيدر خانعمو اوغلى بستهاى محتوى مواد منفجره ترتيب داده و با سيم و نخ بسته به وسيلهء پست سفارشى از تبريز براى شجاعنظام فرستادند . و قبلا مراسلهاى به نام يكى از تجار مستبد تبريز براى شجاعنظام نوشته فرستادند يعنى مكتوب را از قول آن شخص جعل كردند . در آن مراسله به شجاعنظام نوشته شده بود كه : « چون در تبريز رجاله و مفسدين مشروطهطلب طغيان و تسلط پيدا كردند ، در عالم دوستى كه با جنابعالى در ميان است ، جواهرات قيمتى خود را در يك بسته ترتيب داده ، همين روزها با پست سفارشى خدمت شما خواهم فرستاد . اميدوارم در مقام لطفى كه با بنده داريد ، آنها را صحيح و سالم محفوظ نگاه داريد كه بعد از خوابيدن فتنهها ، به من مسترد داريد . » شجاعنظام سخت خوشوقت شد ؛ چون بستهء سفارشى به او رسيد ، خودش در حضور پسرش شروع به پاره كردن بندهاى بسته كرد . به مجرد پاره كردن بندها ، مواد محتوى بسته به شدت منفجر شد و نه تنها شجاع نظام و پسرش را كشت ، بلكه اسباب خانه را تكه و پاره كرد . مرحوم حيدر خان ، قبض سفارشى پستخانه را كه به موجب آن بسته را از پستخانهء تبريز گرفته بود ، عينا به يكى از دوستان خود فرستاده بوده چون اين قبض مدركى از يك واقعهء تاريخى است ، عين مطلب قبض سفارشى ذيلا درج مىشود . « 2 »
هامش
( 1 ) . اسناد محرمانهء وزارت خارجهء انگلستان ، پيشين ، ص 5 .
( 2 ) . مجلهء يغما ، تيرماه 1331 ، ص 175 .