ديوان اشراف و ديوان بريد سازمانهاى جاسوسى و اطلاعات و ارزش اجتماعى و سياسى آنها
وظايف ديوان اشراف و ديوان بريد
در دوران قرونوسطا ديوان اشراف و ديوان بريد ، و تلاش و مراقبت دائمى منهيان و جاسوسان ، در رسانيدن اطلاعات نظامى و سياسى و مالى ، نقش و تأثير بسزايى در تثبيت و تحكيم قدرت حكومت مركزى داشت . نه تنها امرا و سلاطين ايران ، بلكه خلفاى عباسى ، با پيروى از روش سياستمداران ايرانى ، براى آنكه غافلگير نشوند و در مقابل امر انجامشدهيى قرار نگيرند ، عدهيى از دختران و پسران مستعد و زيرك را تربيت مىكردند ، و آنان را يا به عنوان غلام و كنيز و يا به نام منهى و مشرف به نقاط مختلف مملكت گسيل مىداشتند ، تا فعاليتهاى گوناگون استانداران و مأموران مؤثر و برگزيدهء دولت ، مخصوصا كارهاى مأمورين ديوان استيفا را مورد مراقبت قرار دهند و اعمال نيك و بد آنان ، و تلاشهاى مخالفان و فئودالهاى محلى و ياغيان را ، در كوتاهترين مدت در نامههائى به نام « ملطفه » بنويسند و به وسيله سواركاران آزموده و مأموران ديوان بريد به حكومت مركزى يا « مشرفكل » اعلام دارند ، تا دولت قبل از آنكه حادثهيى رخ دهد ، در مقام چارهجويى برآيد ، و به فعاليت مخالفان و بىتدبيرى و ستمگرى مأموران پايان بخشد .
به طورى كه استاد فقيد اقبال آشتيانى نوشته است :
نامهرسان بريد ( عهد صفويه )