نايب كل اداره پليس : عباسقلى خان .
مستشار و صاحبمنصب اول ادارهء پليس : عبد الحسين خان .
مستشار ادارهء پليس و رئيس مجلس تحقيقات و دعاوى : زين العابدين خان .
مستشار ادارهء جليله و رئيس محلهء سنگلج : ميرزا سعيد .
رئيس محلهء دروازه دولت : ميرزا محمد حسين .
رئيس محلهء چالهميدان و عودلاجان : ميرزا محمد حسين خان .
رئيس محلهء بازار : ميرزا سيد احمد .
داروغهء دار الخلافه : نايب حسن .
نايب كل ادارهء احتساب و مهندس شهردار الخلافه ، ميرزا على اشرف خان سرهنگ .
باقى اجزاء پليس از صاحبمنصب و تا بين 394 نفر .
ناگفته نگذاريم كه در آن ايام ، چون عبور و مرور شبانه از ساعت معينى ممنوع بود ، ادارهء نظميه كلمه مخصوص را به نام اسم شب معمول كرد و آن را روى ورقهاى مىنوشتند و به عنوان جواز عبور به اشخاص مورد نظر مىدادند . بعدها « بليط شب » كه عبارت از مقواى سفيدرنگى بود ، به عنوان جواز عبور ، مورد استفاده قرار گرفت و بيشتر اتباع بيگانه از آن استفاده مىكردند . « 1 »
در نمايشنامهها و آثار فكاهى عهد قاجاريه ، به فساد مأمورين شهربانى و غرضورزى آنها اشاره شده است . از جمله در نمايشنامه بقالبازى در حضور ، يكى از بازيگران نمايش به نام بابا خان آقا مىگويد : اين يكى ديگر مزه دارد : هرچه سردمدار و پفيوز و اوباش بىباشى كه از طفوليت دزد و حيز بودند كلجهء ( - نيمتنهء نظامى ) نظام و قداره و كلاه داد و اسمش را گذاشت فوج نظميه . آخر اى بىمروت بىانصاف ، تا كى از براى استعمال همين لفظ نظميه كه تقليد خالى است ، اين قدرها به دولت و جان و مال مردمان بيچاره بايد ضرر زد و يك فوج دزد را نظميه نام نهاده بر رعيت مسلط كرد ؟
كريمخان - الحمدللّه كه از بركت اين فوج ، بعد از اين جندهها با قداره و كلاه نشاندار به خانهء فاسقها تشريف خواهند آورد و چند برابر تشخص پيدا خواهند كرد از دولت سر مولانا . « 2 »
فردريچارد در سفرنامهء خود وضع ظاهرى يك نگهبان را چنين توصيف مىكند : ساعت يازده و چهل و پنج دقيقه نگهبان به ساعت خود نگاه مىكند و شروع به خميازه كشيدن مىكند در حالى كه دهان خود را تا سرحد امكان مىگشايد و صدايى از حلقوم خود خارج مىنمايد . وى اين كار را تا ساعت 12 همچنان ادامه مىدهد . « 3 »
در وضع مأموران انتظامى تا استقرار مشروطيت تغيير اساسى داده نشد . وكلاى دورهء دوم
هامش
( 1 ) . مجلهء بررسيهاى تاريخى ، سال هفتم ، ش 1 ، مقالهء احسان اشراقى .
( 2 ) . از صبا تا نيما ، پيشين ، ج 1 ، ص 331 .
( 3 ) . سفرنامهء فردريچارد ، پيشين ، ص 11 .