يارى از ايران داشتند و هميشه از او استمداد مىكردند . حتى خود دولت انگليس نيز كرارا براى بسط نفوذ خود در آن ممالك ، از دولت ايران كمك خواسته بود . از طرف ديگر دولت روس در اين تاريخ در قسمت آسيا ، داراى قدرت و نفوذ سياسى فوق العادهاى شده بود . شايد اين نظر راست باشد كه دولت انگليس مساعدت روسها را براى ضعيف نمودن ايران و عثمانى لازم داشت . . . اين اتحاد هم به ضرر ايران ، و هم به ضرر عثمانى تمام شد . . . « 1 »
پذيرائى از نمايندگان سياسى كشورهاى ديگر
به طورى كه سوابق تاريخى دوران بعد از اسلام نشان مىدهد ، همينكه سفير و نمايندهء سياسى كشورى به خاك ايران وارد مىشد ، حكمرانان و مأموران دولتى موظف بودند كه در طول راه ، از نمايندهء سياسى از هرجهت پذيرايى نمايند . و ظاهرا اين سنت تا آغاز مشروطيت در ايران معمول بوده است . ميرزا آقا خان نورى اعتماد الدوله ضمن نامهاى به حكام و مباشرين عرض راه ، نحوهء پذيرايى از سفير فرانسه مسيو بوره « 2 » را از بوشهر تا تهران يادآور مىشود و به مأموران مسؤول تذكر مىدهد كه قسمتى از هزينه به عهدهء دولت مركزى ، و قسمتى به عهدهء حكام سر راه خواهد بود .
اعتماد الدوله خطاب به طهماسب ميرزا حكمران فارس مىنويسد : « به جناب ايلچى دولت فرانسه قدغن فرمايند تكليف شود كه قبول اخراجات از كارگزاران دولت عليه نمايند اگر به تكليف گماشتگان نواب معظم اليه قبول اخراجات نمودند ، موافق تعيين و تشخيص مقرب الخاقان على خان و از قرار قبضى كه به مهر خودش در هريك از منازل مىسپارد ، سيورسات و اخراجات هرچه ضرور شود و مطالبه گردد بىمضايقه و مسامحه داده قبض بگيرند كه قبوض مقرب الخاقان مشار اليه ، به خرج ماليات منظور و محسوب خواهد شد . علاوه ، حسب الامر مقرر شده است كه نواب معظم اليه يك باب چادرپوش و چند باب چادر خواجه و پنج رأس قاطر تخت ، ابتياع بفرمايند . و آنچه آدم هم از قبيل فراش به جهت زدن و برچيدن چادر و تخت روانچى و غيره لازم باشد ، روانهء بوشهر فرمايند . و ده رأس اسب توپخانه هم از توپخانهء فارس به جهت كالسكهء جناب ايلچى معين فرمايند و ايلچى را از بوشهر به دار الخلافه برسانند .
اين آدمها و اين مالها ، كلا سيورسات و عليق ضرور دارند و قرار تشخيص جيره و عليق آنها منوط به تعيين نواب معظم اليه خواهد بود كه هرچه ايشان تعيين بفرمايند بايد مقرب الخاقان مشار اليه در هرمنزلى از خود قبض داده دريافت شده به آنها برسد كه بدون معطلى مشغول خدمات جناب ايلچى باشند . قبوض مقرب الخاقان مشار اليه در اين باب نيز جمع و به خرج ماليات منظور خواهد شد . البته بدون معطلى كارسازى دارند زياد چه تأكيد شود . حرزه فى 11
هامش
( 1 ) . تاريخ روابط سياسى ايران و انگليس ، پيشين ، ج 1 ، ص 318 .
( 2 ) .Bourec