بود كه شما در فرنگستان از براى من غليان چرمى و طلا و مينا و سرغليان طلا و مينا از براى غليان بلور تمام نماييد . نمونه غليان چرمى را كه خودتان داشتيد و به شما حالى كردم كه مثل غليان خودتان باشد ، مگر اينكه به قدر يكذره بلندتر و گشادتر باشد . نمونهء سرغليان بلور را از مس ، بار دادم حاجى صفر على ساخت و با جناب مسيو بوره از براى شما فرستادم كه بدهيد به آن اندازه بسازند و مينا كرده بياوريد . . . شهر مبارك ، 1273 . « 1 »
دستور استخدام صاحبمنصب و معلم از فرانسه
در نامهء ديگرى دستور استخدام 5 نفر افسر فرانسوى ، 6 نفر افسر توپخانه و چند تن استاد در رشتهء هندسه و فيزيك و غيره داده شده و تاكيد شده است كه اين معلمين را از دولت بهيهء فرانسه بخواهيد كه مردمان نجيب درستكار منتخب نمايند ، و از جانب دولت به آنها سپرده شود كه منظورشان واقعا تربيت قشون و صاحبمنصبان ايرانى باشد نه اينكه يك سال دو سال در ايران بيايند راه بروند مواجبى بگيرند و برگردند . بايد شرط شود در اطاعت و حكم من باشند تا هر روز به زحمت نيفتيم . و كار ياد بدهند ، نه مواجب بگيرند ياد ندهند . 7 شهر مبارك 1273 . « 2 »
استخدام متخصص ذوبآهن و چدنريزى
معدن چدنى در دوشانتپه پيدا شده است و كارخانه هم در آنجا ساختهايم كه از آب ، دم آن دميده شود اما استاد چدن آبكن خوب كه بتواند با ذغال سنگى ، سنگ چدن را آب كند و به طورى عمل بياورد كه سواى گلوله به مصرفهايى ديگر كه در انگلستان به كار مىرود در اينجا هم به كار برود ، نداريم . يك نفر استاد چدن آبكن قابل كه به صنعت مزبور متصف باشد ، به اتفاق يك نفر استاد كه آهن را بتواند آب كند ، به زودى اجير كرده روانه داريد . و زياد دقت بكنيد كه دو نفر استاد مزبور در اين دو عمل مهارت كامل داشته باشند و به كار كارخانجات دولتى بيايند .
صاحبان اسم بىمسما نباشند .
البته البته زياد اهتمام در اين بنمايند كه اين دو كارخانه به جهت دولت بامعنى و باثمر باشد .
و در اجيرنامهء آن دو نفر استاد هم قيوداتى را كه خود شما از مآلانديشى و قاعدهدانى لازم مىدانيد ، مندرج نمايند . . . اتكاى به هيچ سفارتى نداشته باشند و در آموختن صنعت خود . . . بخل نورزند . شما مىدانيد هركس را كه از خارج به جهت هركارى خواستيم و آنها فرستادند ، اكثر به هيچ كار ما نخوردند . « 3 »
فرخ خان از اين كه اولياى دولت عثمانى آلت دست انگليس هستند اظهار شگفتى مىكند : فرخ خان در نامهء مورخهء شنبه 23 ربيع الاول پس از اظهار تاسف از سختگيريها و تحميلات فراوان دولت انگليس مىنويسد :
اولا از امداد روحانى و جسمانى دولت روس و فرانسه مايوس شديم سهل است ، خود مكرر تاكيد در تخليهء هرات و رضاجويى دولت انگليس را نمودند .
هامش
( 1 ) . همان ، ص 231 .
( 2 ) . همان ، 334 .
( 3 ) . همان ، ص 381 .