كه بايد با دولت ايران همراهى نمايد و دلايل حقهء دولت ايران را استماع نمايد . فقط مقصود دارد تكليف ما لايطاق به دولت ايران نمايد و بىجهت در مقام ضرر و آزار دولت ايران برآيد . . . اين كاغذ را به سفراى خارجه بنويسيد و عازم پاريس شويد . سهل است اگر هم بتوانيد در روزنامهء اسلامبول منتشر سازيد . 28 ذىحجته الحرام 1272 . » « 1 »
در نامهء ديگرى بار ديگر به فرخ خان دستور داده شده است « كه در اسلامبول پيش سفراى دول خارجه عموما اظهار داريد كه دولت عليهء ايران هرگز ميل ندارد با دولت انگليس جنگ بكند و خيال تصرف افغانستان را هم ندارد . اما بايد از طرف افغان ، و امنيت سرحدات خراسان و كرمان سيستان و بلوچستان خاك خودمان ، ايمن باشيم يا خير ؟ بايد دست به روى دست خودمان بگذاريم و بنشينيم تا افغان مثل عهد شاه سلطان حسين از راه كرمان بيايد اصفهان را پايتخت خود قرار بدهد و ايران را تصاحب نمايد ؟ ما در اين حركت خودمان در پى چاره هستيم و اين خود بديهى است كه وقتى كه افغان را اينطور جسور و خودسر ببينيم كه در مقام بسيار ناگوارى نسبت به دولت ايران است ، لاعلاجيم كه توكل بر خدا كرده از حوادث آتيه هرچه روى دهد خيال نكنيم و به قدر قوه در مقام حفظ دولت و مملكت خود برآييم . و الا انگليس اقدام نمايد و قرار محكمى در امر افغانستان بدهد ، ما را و خودش را يك مرتبه مطمئن و فارغ نمايد كه ديگر من بعد اين نوع اتفاقات ظاهر نشود . زياده مطلبى ندارد . فى 27 شهر 1272 . »
فرخ خان در تبريز بار ديگر از ميرزا آقا خان نورى ( اعتماد الدوله ) مىپرسد كه « اگر احيانا » ايلچى انگليس راضى به آن اندازه توصيه كه ما دستور العمل داريم نشد . . . آيا تكليف چه خواهد بود ؟ . . . ميرزا آقا خان در پاسخ مىنويسد « برادر مكرم مهربان من . . . » بعد از آنكه به اسلامبول رسيديد و مذاكره كرديد ، كمال اهتمام را نماييد كه هرچه مىشود به صرفه و موافق شأن دولت عليه شود . بعد از كمال سختى و درشتى و اهتمام كليه ، كه ديديد كار ديگر از پيش نمىرود و حتما قبول نمىكنند و چيزى نمانده است كه منجر به جنگ شود ، البته . . . امر را بگذرانيد و راضى نباشيد كه امر به جنگ بكشد . در هرصورت قبول ترضيه كلا يا بعضا به اختيار كليهء شماست . . . خودتان با غيرتتر در همهء دنيا و با عقلتر از همهء مردم هستيد . به اقتضاى عقل و غيرت خودتان حركت نماييد و غيرت را از دست ندهيد . 27 شهر ذىحجه 1272 . » « 2 »
پس از تصرف هرات توسط نيروى نظامى ايران ، سفير انگليس طى اولتيماتومى ، تخليهء آن را خواستار شد . دولت ايران در پاسخ گفت : « دولت ايران از هرات گرفته شده مىگذرد و بنا به خواهش انگليس به افغان وامىگذارد . دفع شر افغان را از ما كى مىكند ؟ فردا هراتى قاينات را مىچاپد ، چنانكه چاپيد . قندهار و سيستان و بلوچستان و كرمان را خواهد چاپيد . خسارت ما را كى مىدهد ؟ دو كرور خسارت عهد شاه مرحوم را داريم . دو سه كرور حالا خرج كردهايم . بر
هامش
( 1 ) . همان كتاب ، ص 90 .
( 2 ) . همان ، ص 94 .