من ميل دارم همواره با تو روابط مفيدى داشته باشم من از تو خواهشمندم خدمتگزار باوفايى را كه نزد تو مىفرستم خوب پذيرايى كنى ، كسانى را كه به دربار امپراطورى من خواهى فرستاد با ملاطفت پذيرائى خواهم كرد و دوباره يارى آسمان و سلطنت طولانى و سعادتمند و عاقبت خير را براى تو آرزومندم .
در قصر امپراطورى تويلرى « 1 » در پاريس به تاريخ روز نوزدهم ژرمينال ، سال 13 و سال اول سلطنت من نوشته شد . » « 2 »
پس از چندى ژوبر به اتفاق ميرزا محمد رضا بيگلربيگى قزوين ، به عنوان سفير فوق العاده ( از راه استانبول ) روانهء دربار ناپلئون شدند و در تاريخ 25 صفر 1222 ، عهدنامهء اتحاد بين ناپلئون و فتحعليشاه در شانزده ماده منعقد گرديد . وقتى كه انسان معاهدهء فينكناشتاين را با دستورى كه ناپلئون به ژنرال گاردان داده مطالعه مىكند ، اميدوار مىشود كه براى ايران دوران سعادت فرارسيده . . . دو ماه بعد كه موقع عمل و آزمايش اين گفتار و عهد و پيمان پيش مىآيد ، مشاهده مىشود همانطور كه انگليسيها براى جلب منافع خودشان ايران را تسليم روسها نموده بودند فرانسه نيز به نمايندگى ناپلئون ، براى جلب منافع خودشان ايران را به روسها واگذار مىكند . و در هرحال معاهده تيلسيت به سياست شرقى ناپلئون خاتمه داد و او را از حمله به هندوستان ظاهرا منصرف نمود . و معلوم است كه ديگر ناپلئون علاقهاى نسبت به دولت عثمانى و دولت ايران نشان نمىدهد . . . و عسگر خان افشار سفير فوق العاده فتحعليشاه ، كه حامل شمشيرهاى امير تيمور گوركان و نادر شاه افشار براى ناپلئون بود ، ديگر مورد توجه نگرديد ، و پس از چندى توقف در پاريس ، فقط سلام خشك و خالى ناپلئون را به فتحعليشاه ابلاغ نمود . . . » « 3 » بايد در اينجا به اين حقيقت تلخ اعتراف نمود و گفت كه « نه دربار عثمانى و نه دربار ايران ، هيچيك آن لياقت و استعداد را نشان نداد كه خودشان را شايستهء دوستى با فرانسه معرفى كنند ، در اين ترديد نيست كه گزارشهاى متوالى مأموران ناپلئون اين دربارهاى آسيائى را آنطور كه بودند به ناپلئون معرفى نمود . ژنرال گاردان مىنويسد مردم اينجا ، همه فوق العاده پول پرستند ، و ژنرال ترهزل مىگويد :
عيب كلى اعيان ايران كه بر طرف كردن آن مشكل مىباشد ، حرص ايشان است . پول در اين مملكت ، معبود ملى است . بهترين طرحها اگر اندك تعارضى با منفعت فلان وزير داشته باشد ، زير پا مىرود . » « 4 » البته پول معبود دربار و زمامداران فاسد ايران بود « نه معبود ملى . »
پذيرائى از سفراى خارجى
سرجان ملكم كه در عهد فتحعليشاه به ايران آمده است ، به بسيارى از تشريفات معموله در ايران اشاره مىكند . از جمله مىنويسد كه به حكمرانى دستور مىدهد « . . . تو با جميع فوجى كه در بوشهر است ، تا
هامش
( 1 ) .Tuileries( 2 ) . همان ، ص 60 - 58 ( نقل از مجلهء شرق ، از نشريات مؤسسهء خاور ، شماره سوم ، دوره اول ، اسفندماه 1309 شمسى ، ص 140 ) .
( 3 ) . همان ، ص 77 .
( 4 ) . همان ، ص 79 .