غلاف بيرون آورد و به سفير ترك نشان داده گفت فرزند من اين است . . . اگر تركها بخواهند ، مىتوانند با آسودگى خيال رو به ايران بتازند . سفير ترك جواب داد در جنگى كه اتفاق خواهد افتاد ، عدهء زيادى بىگناه به هلاكت مىرسند و مسئوليت و معصيت آن بر عهدهء شاه خواهد بود . . .
شاه پاسخ داد كه معصيت اين كار از آن تركها خواهد بود . زيرا او در خانه خود نشسته و به كسى تعرض نكرده است . منتهى وظيفه دارد در مقابل هرتعرضى دفاع كند . و تركها هستند كه همه ساله بدون هيچ موجبى به خاك ايران حمله مىبرند و خرابيهاى فراوان به بار مىآورند . . . شاه تصريح كرد كه مايل به جنگ با تركها نيست ، زيرا مىداند كه آنان از لحاظ تعداد سرباز بر قواى او برترى دارند و منتظر روز نبرد هستند . . . آنها مىتوانند پيش بيايند و او مرتبا عقبنشينى خواهد كرد و همه چيز را خواهد سوزانيد . . . ولى در موقع لازم نمىگذارند حتى يك نفر از آنها به وطن خود مراجعت كند . « 1 »
توسعه روابط سياسى ايران با كشورهاى خارج ، از عهد صفويه به بعد
: چنانكه گفتيم مناسبات سياسى ايران با ملل غرب از عهد صفويه رو به وسعت نهاد . در عهد شاه طهماسب صفوى ( 970 هجرى - 1562 ميلادى ) ملكه اليزابت ، آنتونى جنكينسون سفير خود را با نامهاى به حضور شاه طهماسب صفوى فرستاد كه شرحش گذشت . در عهد شاه عباس كبير مناسبات سياسى ايران با اروپا فزونى گرفت . اين پادشاه توانسته بود در مقابل ارتش متجاوز عثمانى پايدارى كند . در اين ايام سلاطين عثمانى به اروپاى شرقى حملهور شده بودند و مىخواستند دامنهء تجاوزات خود را به اتريش و ايتاليا برسانند . ولى جنگ ايران با عثمانيها سبب گرديد كه مقدارى از قواى تركها متوجه ايران گردد و اروپائيان تا حدى از تهاجم تركها در امان بمانند . يكى از سياسيون اروپا گويد : « فقط ايرانيها ما بين ما و مرگ حايل شدند اگر ايرانيها نبودند تركها ما را محو و نابود كرده بودند . » « 2 »
در اين دوره به طورى كه ديديم در حدود هفتاد و پنج تن از انگليسيها تحت سرپرستى سرآنتوان شرلى و سررابرت شرلى وارد ايران شدند و در پناه حمايت شاه عباس براى پيشرفت ارتش ايران ، قدمهايى برداشتند .
در اين ايام شاه عباس ، به كمك انگليسيها ، پرتغاليها را از خليجفارس بيرون مىراند و به كليه افراد اروپايى اجازه مىدهد كه در خليجفارس آزادانه تجارت كنند .
با مرگ شاه عباس ، قدرت سلسله صفويه نقصان يافت . در دوره حكومت افاغنه و نادر شاه روابط سياسى ايران با ممالك غرب تقريبا در حال ركود بود .
سياست خارجى نادر شاه
نادر شاه در دوران سلطنت 11 ساله خود ( 1194 - 1160 ) موفق گرديد مناطقى را كه آخرين شهرياران نالايق صفوى از كف داده بودند بار ديگر تسخير كند ، وى پس از كسب فتوحات در صدد تثبيت وضع سياسى
هامش
( 1 ) . سفرنامهء پيترو ، پيشين ، ص 379 به بعد .
( 2 ) . تاريخ ادبيات ، براون ، پيشين ، ج 4 ، ص 11 و 93 .