فرستاده شود ، و بالاخره در اين راه توفيق يافت . « 1 »
مسافرت رابرت شرلى به اروپا
شاه عباس ، كه از آمد و شد سفيرانى كه از اروپا به ايران آمده يا از ايران به اروپا رفته بودند نتيجهء دلخواهى نگرفته بود ، بار ديگر رابرت شرلى را با نامهها و هداياى بسيار ، همراه چند تن از بزرگان ايران ، به سفارت روانهء دربار پادشاهان بزرگ اروپا و پاپ كرد . با اين كه از سفارت رابرت شرلى و برادرش نتيجهء بزرگى حاصل نيامد ، ولى پذيرايى گرمى كه امپراتور آلمان و پاپ روم و پادشاه اسپانى از نمايندگان او كردند ، به شناسايى ايران و افتتاح روابط اقتصادى و سياسى بين ايران و اروپا كمك كرد . « 2 »
طرز بار دادن سفيران بيگانه
شاه عباس و جانشينان او براى حفظ شخصيت خود ، مدتى دراز از پذيرفتن سفيران بيگانه خوددارى مىكردند . تحمل كردن اين رفتار ، مخصوصا براى نمايندگان دولتهاى اروپايى سخت ناگوار بود . زيرا تا شاه آنها را بار نمىداد ، نمىتوانستند از خانه بيرون روند يا به مسافرت و سير و سياحت پردازند .
هيچكس جز مهماندار و مأموران مخصوص شاه ، به ديدن آنها نمىرفت . گاه مانند زندانيان ، چند ماه تنها و در محيطى محدود و مقيد زندگى مىكردند . در دوران توقف ، شاه به وسيلهء ميهماندار از موضوع مأموريت و منظور سفير آگاه مىشد . سفيران ، چون به حضور شاه مىرسيدند ، پس از تعظيم و بوسيدن پاى يا دست او ، نامهاى را كه از فرمانرواى خود داشتند ، به او تسليم مىكردند و هدايا را با تشريفات خاصى از نظر او مىگذرانيدند .
مثلا سفير هند ( خان عالم ) ، عدهء همراهانش از هفتصد مىگذشت . اين سفير با خود از هندوستان جانوران گوناگون مانند فيل ، گاو هندى ، ببر ، پلنگ ، آهو ، يوز ، كرگدن ، طوطيهاى رنگارنگ ، و نيز ارابههاى زرين مخصوص هند ، كه با گاوان سپيد كشيده مىشد ، و هداياى ديگر از دندانهاى فيل و استخوانهاى ماهى و سلاحهاى گرانبها از شمشير و خنجر و امثال آن ، و آلات موسيقى گوناگون ، و تحفههاى ديگر آورده بود كه ديدن آن ، براى مردم اصفهان تازگى داشت . « 3 »
« شاه عباس با سفيران بيگانه با مهربانى بسيار رفتار مىكرد و هميشه سخن موافق و مناسب با روحيه و ذوق و معتقدات ايشان مىگفت . . . اگر مايل نبود كه سفيرى دربارهء موضوع مأموريت خود سخن گويد ، چنان با مهارت او را به سؤالات گوناگون مشغول مىكرد كه در ميان گذاشتن مطلبى ديگر ميسر نمىشد . و سرانجام نيز او را بدون اينكه بر خلاف ميل خود وعدهاى داده
هامش
( 1 ) . براى كسب اطلاعات كافى در پيرامون مداخلات استعمارى اروپاييان در بنادر و جزاير خليجفارس ، رجوع كنيد به سلسله مقالات سرهنگ جهانگير قائممقامى در مجلهء بررسيهاى تاريخى .
( 2 ) . زندگانى شاه عباس اول ، پيشين ، ج 4 ، ص 188 .
( 3 ) . زندگانى شاه عباس اول ، پيشين ، ج 4 ، ص 63 .