بفرستادندى تا بشدى و هرچه آن رسول گفته بودى و شنيده بودى همه بنوشتى . چون رسول بازآمدى ، با نبشته مقابله كردندى . اگر راست آمدى و دانستندى كه آن مرد شايسته است ، آنگاه به رسولى نزد دشمن فرستادندى . . . » « 1 »
طرز پذيرايى از نمايندگان سياسى « 2 » در بغداد
ابن مسكويه در كتاب خود تجارب الامم طرز پذيرايى و تشريفات سياسى را كه در دربار خلفاى عباسى معمول بوده است تا حدى روشن مىكند . وى مىنويسد : در سال 305 دو فرستاده از جانب پادشاه روم و از راه فرات به مدينة السلام ( بغداد ) آمدند و تحف و هداياى مهمى همراه داشتند . آنها در روز دوشنبه دوم محرم وارد شده و در خانهء صاعد بن مخلد منزل گزيدند .
ابو الحسن بن الفرات ( وزير خليفه ) بدانجا رفت تا فرش و اثاث و ساير لوازم مورد احتياج آنها را از مركوب و خوراكى و شيرينى و غيره براى آن دو و همراهان فراهم سازد . آنها استدعا نمودند به خدمت المقتدر برسند تا پيامى را كه آوردهاند به او ابلاغ نمايند . به ايشان گفته شد كه ملاقات خليفه كارى است دشوار و پيش از ملاقات وزير او ، و اعلام منظور خود به وى ، ملاقات خليفه غيرمقدور است . و تنها اوست كه مىتواند در اينباره تصميم بگيرد . سپس ابو عمر كه از مرز همراه آنان بود ، از وزير تقاضاى وقت ملاقات آنان را نمود . وى روزى را براى اين كار تعيين كرد .
وزير دستور داد كه از خانهء صاعد تا محل اقامت وى را سربازان صفآرايى كنند و از در ورودى منزل تا مكان پذيرايى ، غلامان و سربازان و نواب و حاجيان مخصوص بايستند . در يكى از جايگاههاى منزل موسوم به دار البستان كه با سقفهاى تذهيبكارى شده و فرش و پردههاى زيبا كه بهاى آن سى هزار دينار بالغ مىشد آراسته شد و از هرجهت وسايل تزيين و آرايش منزل فراهم گرديد . و خود در نمازخانهء بزرگى بر مسند بلندى قرار گرفت و در اطراف او خدمتگاران جاى گرفتند . ( فرماندهان و اولياى امور در داخل محوطه اجتماع نمودند . در اين حال دو فرستاده رسيدند . كثرت جمعيت و سربازانى كه در مسير آنها قرار گرفتند ، موجب حيرت و تعجب سفرا گرديد . )
سپس مسكويه وضع سالن و صحن خانه و مكان جلوس وزير و فضاى باغ را كه پر از رجال سياسى بود ، با دقت كامل و به تفصيل بيان مىكند يك نفر مترجم همراه آنان بود و براى آنها مسايل مختلف را ترجمه مىكرد و توضيح مىداد . آنها گفتند براى شرفيابى به حضور خليفه و تقديم هدايا آمدهاند . وزير به آنها وعده داد كه موقع و تاريخى براى شرفيابى آنان نزد خليفه تعيين نمايد . در روز مقرر سربازان از خانهء صاعد كه اقامتگاه فرستادگان پادشاه روم بود ، تا دار الخلافه با لباسهاى فاخر و مسلح ، صفآرايى نمودند . و ترتيبى داده شد كه مدخل و جايگاه خليفه و سرسرا و راهروها ، پر از سربازان و اسلحه باشد .
هامش
( 1 ) . نصيحة الملوك ، پيشين ، ص 165 .
( 2 ) . تلخيص از سفرنامهء ابن فضلان ، پيشين ، مقدمه ، ص 17 به بعد .