در كوى و برزن امرارمعاش مىكردند ، اين گروه پس از شنيدن اظهارات مراجعهكنندگان ، از طرف آنها به اشخاص موردنظر يا به مقامات مختلف مملكتى ، عرضحال يا نامه مىنوشتند .
فرريچارد وضع نامهنگاران حرفهاى را در جملهاى چند توصيف مىكند :
نامهنويس - « . . . يك نامهنويس حرفهاى در حالى كه روى يك قاليچهء نماز ( : جانمازى ) كه دو پا عرض و سه پا طول دارد نشسته و ميزى به بلندى سه اينچ در جلو خود قرار داده ، حاضر است كه نامههايى به مضمون تهنيت مولود جديد و يا تسليت فقدان كسى براى بىسوادان بنويسد . » « 1 »
تا پايان دورهء قاجاريه ، سازمان ادارى ايران وضع ثابت و منظمى نداشت ، حقوق كارمندان به موقع نمىرسيد ، ارتقاء رتبهء كارمندان نظم و حسابى نداشت . از آغاز حكومت پهلوى سازمان ادارى ايران رو به تغيير نهاد ، القاب و عناوين پوچ قديم رو به فراموشى رفت ، حقوق كارمندان ، ترفيع مقام آنان و ثبت و نگهدارى اسناد و مدارك دولتى ، تحت قوانين و ضوابط جديدى قرار گرفت كه بحث در پيرامون آنها از حوصلهء اين كتاب خارج است .
براى اطلاع خوانندگان نمونهيى از ابلاغات آغاز سلسلهء پهلوى را مىآوريم .
سازمان ادارى در ممالك كمرشد
در تشكيلات ادارى ايران از ديرباز تا عصر حاضر اقليتى از كارمندان كه به طبقات ممتاز و صاحبنفوذ تكيه و بستگى داشتند ، به جاى يك شغل معين ، مشاغل و مسئوليتهاى گوناگونى را در اختيار مىگرفتند تا از اين راه حقوق و درآمد كلانى به دست آورند . در حالى كه در حال حاضر تصدى چند شغل به وسيلهء فرد واحدى در كشورهاى مترقى امكانپذير نيست . ايولگست مىنويسد : « در تعداد زيادى از كشورهاى جهان سوم ، كارمندان حقوقى دريافت مىكنند كه با حقوق ادارى كشورهاى توسعهنيافته قابل قياس است ( بالا بودن سطح حقوق ادارى در اين كشورها ، يكى از ميراثهاى دورهء استعمار است ) . اين حقوق در مقايسه با درآمد ناچيز تودههاى عظيم جمعيت ، يك رقم قابل توجه است . . . دومن « 2 » ثابت كرده است كه نمايندهء مجلس افريقايى در يك ماه و نيم كار ، درآمدى دارد برابر با مجموع درآمد يك كشاورز در تمام طول زندگى . البته اكثر اوقات به اين درآمد استفادههاى ناشى از فساد دستگاه را هم بايد اضافه كرد . « 3 » و در تعداد زيادى از كشورهاى كمرشد مقامات و پستهاى ادارى قابل خريدارى است و فساد به اندازهاى عموميت دارد كه به صورت امر عادى درآمده است . دستگاه ادارى ، سلسله مراتب را در مشاغل ، از بين مىبرد . حق تقدمها را معكوس و تلاشهاى سازنده را بىارزش مىسازد . هر نقشه و هراقدامى را به تدريج خفه مىكند ، مانع ابراز هرگونه تهور است ، و هركوششى را به تمسخر مىگيرد . . . اين دستگاه ، يكى از نيرومندترين وسايل ، در دست مؤسسات خارجى است . براى اينكه بتوانند به زيان
هامش
( 1 ) . سفرنامهء فرر ريچاردز ، پيشين ، ص 42 .
( 2 ) .R . Dumon( 3 ) . ايولگست ، جهان سوم و پديدهء كمرشدى ، ترجمهء منير جزنى ، تهران ، ص 61 .