جلد چهارم
[ بخش اول ]
مطالب اين مجلد :
در جلد چهارم « تاريخ اجتماعى ايران » ، خوانندگان با شيوهء حكومت و سازمان سياسى و ادارى ايران بعد از اسلام آشنا مىشوند .
در قسمت اول كتاب ، از آئين سياست و مملكتدارى و حقوق سياسى و اجتماعى مردم ، و حدود قدرت سلاطين و زمامداران ، و عقيدهء متفكرين و صاحبنظران ايرانى در اين زمينهها مطالبى نقل شده است .
در مباحث بعد ، از سازمان سياسى و ادارى ايران ، يعنى از ديوان وزارت ( يا ديوان خواجهء بزرگ ) و روش كلى وزرا و موقعيت اجتماعى و سياسى آنان سخن رفته ، و در فصول بعد از يكايك ديوانها يا وزارتخانههايى كه سرزمين پهناور ايران را در دوران بعد از اسلام ( قرون وسطى ) اداره و رهبرى كردهاند ، نظير ديوان استيفا يا وزارت دارايى ، ديوان عرض ، سپاه يا وزارت جنگ ، ديوان قضا يا وزارت دادگسترى ، ديوان رسائل يا دفتر ويژهء سلاطين ، ديوان محتسب يا سازمان شهربانى و شهردارى ، ديوان بريد يا ادارهء پست ، ديوان اشراف ( يا سازمانهاى جاسوسى و مراقبت ) ، ديوان موقوفات يا ادارهء اراضى و اموال وقفى و ديگر سازمانهاى ادارى و سياسى ايران بعد از اسلام سخن به ميان آمده است .
چون مطالب اين كتاب متنوع و بالغ بر 1470 صفحه مىباشد ، مؤسسهء انتشارات نگاه مصلحت چنان ديد كه جلد چهارم را در دو قسمت جداگانه تقديم خوانندگان نمايد .