دينار ، مستوفى الممالك 45 ، لشكرنويس 25 ، و ناظر دفتر 7 دينار اخذ مىكردند .
حقوق افراد سپاهى و بيگلربيگيان برحسب محل و موقعيتى كه داشتند ، فرق مىكرد فى المثل بيگلربيگى « چو خور سعد و توابين » 20539 تومان و حكام اين منطقه 6326 / 4997 تومان مىگرفتهاند . و در تبريز بيگلربيگى 8312 - 2337 تومان و حكام 9804 دينار - 29914 تومان مىگرفتند . جمع كل عوايد ديوانى ممالك محروسهء ايران را مىتوان در حدود هشتصد هزار تومان ذكر كرد . مازاد اين مبلغ مستقيما توسط خاصهء شريفه جمعآورى مىگرديد تقريبا بيست و دو درصد از عوايد ديوان ممالك نيز على الظاهر به خاصه تعلق مىگرفت . عوارض ارضى ( ؟ ) كه در دفاتر اوراجه ثبت مىشد شصت و يك درصد كل ، و عوارض متعلق به ماليات ضابطه 5 / 14 درصد ، ماليات معادن 020 / 0 و كالاهاى تحويلى به ارباب التحاويل يك پنجم درصد بود .
ميزان عوايد شاه ، نظر كليهء سياحان را به خود جلب مىكرد و به واسطهء فقدان آمار و ارقام دقيق ، و سياست پنهان داشتن اين مطالب ، كشف واقعيت امر سخت دشوار است . به طور كلى عوايد شاه را كه در آغاز حكومت صفوى بين چهار تا پنج ميليون سكه طلا حدس مىزنند ، عاقبت الامر به هشت ميليون افزايش يافت ، اين عوايد از يك ششمى كه از محصول اراضى غلهخيز مىگرفتند و نيز از پنج درصد مال الاجاره خانهها و عوارضى كه از مسيحيان و چهارپايان نظير گوسفند و گاو و غيره مىگرفتند ، تأمين مىشد .
دلئا « 1 » ( در حدود 1633 م ) در مجموعهء مكاتبات خود ، از قول يكى از هموطنان هلندى خويش عوايد شاه عباس را به 357 هزار تومان تخمين مىزند كه بيشتر از محصول ابريشم و ميوههاى متعلق به باغهاى شاه و عوارض گمركى و جز اينها تحصيل مىشده است .
در ميان منابع فرنگى ، اطلاعاتى كه شاردن در جلد چهارم كتاب خود به دست مىدهد بيشتر قابلاعتماد است . بنا به گفتهء او ، شاه از قلمرو استانهايى كه در آنها هيچگونه علاقهء ملكى نداشت ، بعضى عوايد به نام « رسوم » مىگرفت . اين عوايد عبارت بود از :
1 . ماليات با مقدار معينى از بهترين محصولات آن ولايت . فى المثل از كردستان روغن ، و از گرجستان شراب و غلامان و كنيزكان به دربار مىفرستادند . ديگر عوايد فوق العاده نظير تحف و هدايا و كالاهاى گرانبها و پيشكشيهاى نوروزى .
2 . كليه عوايد حاصل از املاك خاصه ، كه متعلق به شاه بود ، يعنى از محصول ارضى يك سوم حق شاه بود .
3 . حقوق اربابى مثل عوارض حاصل از گلهها و عوارض پنبه و ابريشم كه معادل يك سوم محصول بود و ديگر ثلث عوايد معادن و احجار كريمه و صيد مرواريد و دو درصد عوايد
هامش
( 1 ) .Dolea