آنها براى حل مشكلات استفاده مىكردند و به آنها عنوان كاتب يا مشير مىدادند .
پس از روى كار آمدن عباسيان ، اين عنوان تغيير كرد و عنوان وزارت يكى از عناوين مهم مملكتى گرديد .
ظاهرا كلمه وزير مشتق از لفظ عربى وزر بمعنى بار است ، و معمولا وزير بار گران مسؤوليت امور مملكتى را به عهده دارد . چون وزرا واسطهء بين شاه و مردم بودند ، حسننيت و خلق و خوى آنها در وضع عمومى مملكت مؤثر بود .
اين مقام با تمام اهميتى كه داشت ، شغلى خطرناك بود . خلفاى مستبد و فاسد عباسى ، اكثر وزراء خود را به عناوين مختلف از بين بردند ؛ جريان قتل ابو مسلم و ابو سلمه را به دست منصور و سفاح گفتيم ، ابو الجهم كه جانشين او بود نيز از طرف خليفه مسموم شد و چنان كه گفتيم چون برخاست كه از اطاق بيرون رود ، خليفه گفت كجا مىروى وزير پاسخ داد همان جائى كه تو مرا فرستادى ، پس از او خاندان برمكى مدت پنجاه سال دستگاه خلافت عباسى را اداره كردند و در راه بسط علم و ادارهء امور ممالك اسلامى ، قدمهايى برداشتند .
برمكيان - ( خاندان برمك ) كه در قرن اول و دوم هجرى به كمك فكر و نبوغ ذاتى خود ، در ظاهر عهدهدار مقام وزارت و در معنى زمام امور ممالك اسلامى را در كف داشتند ، اصلا ايرانى بودند و بنابر روايات قديمى ، سدانت و كهانت « نوبهار » بلخ را كه معبدى بودايى بود بر عهده داشتهاند . و در اواخر قرن اول هجرى به دين اسلام گرويدند . به تدريج از بركت كاردانى و لياقت ، در دستگاه خلافت راه يافتند و زندگى پرتجملى براى خود و اطرافيان خويش فراهم كردند و مقام و قدرت خلفا را تحت الشعاع خود قرار دادند ، به طورى كه در مدت هفده سال ، ابتداى خلافت هارون الرشيد ، تمام كارها در دست خيزران مادر خليفه و يحيى بن خالد بود و چو خيزران درگذشت ، يحيى برمكى با پسرش فضل ، ادارهء حكومت اسلامى را در كف گرفتند تا جايى كه خليفه نمىتوانست در اندوختههايى كه برمكيان از راه تدبير و كاردانى براى دستگاه خلافت جمعآورى كرده بودند دخل و تصرفى كند .
ابن خلدون مىنويسد : « تمام مشاغل مهم ، در دست خويشاوندان و دستپروردگان يحيى قرار داشت ، به طورى كه هميشه پنج نفر برمكى ، معتبرترين مشاغل لشكرى و كشورى دربار عباسيان را بر عهده داشتند و هركس را كه از آنان نبود ، از كار دور مىداشتند . شاهان براى آنها هدايايى مىفرستادند و احتراماتى براى آنها معمول مىداشتند كه بيشتر از احتراماتى بود كه براى خليفه مىنمودند . و زندگى پر از تجمل برمكيان باعث تحقير هارون شد . »
قدرت برمكيان و نفوذ فراوان آنها در شؤون اقتصادى و سياسى ممالك اسلامى و علاقهء بسيار به خاندان خود و عدم توجه به ساير ارباب قدرت و خانوادههاى متنفذ زمان ، سبب رواج بازار سعايت عليه آنان گرديد ، و به تدريج هارون به دستيارى دشمنان خاندان برمكى ، در صدد سركوب كردن و محو آنها برآمد و به دوستان خود گفت « عباسيان غلام برمكيان شدهاند و با اين
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — صفحة 292
مساهمون: مرتضى راوندى
ص٢٩٢