سرجان مالكوم ، ضمن بحث در پيرامون وضع اجتماعى و طرز حكومت در ايران ، يكى از علل و عوامل استقرار ظلم را ، قانون زن متعدد گرفتن مىداند ، غافل از اينكه اسلام فقط به كسانى اجازه تعدد زوجات داده است كه بتواند بين زنان خود رعايت عدالت را بنمايد . علاوه بر اين ، سرجان مالكوم مىنويسد كه در « ملت اسلام » هركس در خانهء خود حاكمى قهار است ، در حالى كه نه تنها در قرآن ، بلكه بنابر سنت پيشواى اسلام ، مهر و محبت نسبت به افراد خانواده امرى لازم و ضرورى توصيه شده است .
به عنوان نمونه ، حضرت رسول ، گاه با عايشه ، زن خويش مزاح مىكرد .
سپهسالار
وضع اجتماعى و اقتصادى ايران در عهد فتحعلى شاه و جانشين او محمد شاه قاجار بسيار آشفته و درهم بود . در نيمه قرن نوزدهم يعنى در موقعى كه جوامع غرب به سرعت به سوى تمدن جديد و انقلاب صنعتى پيش مىرفتند و آثار ظلم و استبداد و حكومت فردى را پشت سر مىگذاشتند ، در ايران نه تنها وضع اقتصادى مردم بسيار درهم بود ، بلكه پادشاهان و زمامداران اين مملكت كمترين حقوق و احترامى براى تودهء مردم قايل نبودند . الكسيس سولتيكف در كتاب خود به نام مسافرت به ايران كه در سال 1828 ميلادى به رشتهء تحرير كشيده است ، طرز رفتار مأمورين حكومتى را با مردم ايران چنين شرح مىدهد :
« . . . لباس پوشيده با چهار فراش براى گردش در بازار بيرون رفتم ، مجبور شدم كه از فعاليت نوكرها جلوگيرى كنم چه آنها با ضربهء چماق و لگد اشخاصى را كه در سر راه ما بودند از پاى در مىافكندند . طبق رسوم اين مملكت چند روز قبل از آمدن ما ، چون گداى بىسروپايى دست خود را به طرف يكى از رجال دراز كرده بود ، توسط فراشها به سختى كيفر ديده بود . حتى پيرمردان را از سر راه من دور مىكردند يا ريش آنها را مىكشيدند يا مشت به صورت آنها مىكوفتند . زيرا به هرصورت بايد عبور يك مرد متشخص « نجيب » بر همگان معلوم گردد . اين تنها وسيلهء تظاهر و احترامى است كه در حق يك شخصيت بزرگ مرعى مىداشتند .
اگر سرنوشت انسانهاى بدبخت اين است ، لزومى ندارد بگويم كه خران و شتران و ديگر چهارپايانى كه در سر راه و گردش من واقع شده بودند به سختى كتك مىخوردند . من واقعا از اين سروصدا و از اين توفان ضربات كه موجد بىگناهش من بودم گيج شده بودم و هرگز مورد
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — صفحة 255
مساهمون: مرتضى راوندى
ص٢٥٥