در موسم مخصوص و بهنگام دست آمدن نوبر و ارمغان هرسرزمين تدارك مىگرديد .
متصدى تدارك آب و قهوه و آشاميدنيهاى خنك و همچنين متصدى نگهدارى ظروف مانند سقاخانه ، اياغخانه و چينى كاسهخانه كه ظروف طلا و نقره را نيز نگهدارى مىكرد ، در شمار بيوتات محسوب مىشدند .
در تذكرة الملوك از شيرهخانه بدون ذكر تفصيل و تفسير سخن به ميان آمده ، آنچه مسلم است شاه ، گاه در محافل خصوصى و گاه در مجالس رسمى و در حضور سفرا و تجار و هنرمندان خارجى ميگسارى مىكرد . چون اين عمل منع شرعى داشت ، روحانيان به مجرد اينكه استنباط مىكردند كه شاه سازندگان را فراخوانده است ، از مجلس بيرون مىرفتند .
در تذكرة الملوك به شترخان يا طويلهء شتران اشاره شده است . ظاهرا ناظر دواب يا دواب ايلخى ، انواع و اقسام دواب باركش و شترهايى را كه براى استفادهء درباريان تخصيص داده شده بود ، تحت نظر و مراقبت خود داشت . ركاب يا ركيب به معنى رخت و البسه و پوشيدنيهاى شاه است . شايد چون در مسافرتها اين وسايل را در جامهدانها در ركاب شاه مىبردند ، به اين نام مشهور شده است . مهتر ركابخانه يا خواجهسرا ، در خلوتگاه در خدمت شاه بود و جعبهء كوچك بر كمر آويخته و دستمالها و داروها و عطريات مورد استفادهء شاه را مىآورد . مشعلدار متصدى روشنايى و حرارت قصر بود . ديگر از لواحق دربار نقارهخانه است كه عبارت از عدهاى طبلزن و شيپورزن بودند كه در هنگام غروب و سحرگاه دو ساعت پس از نيمهشب از ايوان و از در سراى شاه مىنواختند . كمپفر از « چالجىباشى » يعنى رئيس نوازندگان و موسيقىدانان و دختران رقاص و غيره سخن رانده است .
مشعلدارباشى مسؤوليت نظارت عمومى به كليهء گروههاى مشغولكننده و سرگرمكنندهء مردم را داشت . كليهء اماكن فساد و عاملين فسق و فجور را تحت نظر داشت . در اصفهان يازده هزار فاحشهء معلومالحال ثبت شده و هزار و پانصد زن كه كموبيش آلودگى داشتند ( تكپران ) وجود داشته است و زنان شق اخير چون بسيار به آبرو و حيثيت خود پايبند بودند ، به شدت مورد اخاذى اطرافيان مشعلدارباشى واقع مىگشتند . مأموران ابوابجمعى وى ، آلات جرايم قماربازان را حتى تا گوشههاى دورافتادهء گورستانها و ويرانهها ، گردآورى مىكردند . شاه عباس كه ظاهرا عوايد اين رشته را نامشروع مىدانست ، مقرر داشت كه از محل اين درآمدها وسايل روشنايى و مشعل و آتشبازى تأمين گردد . « 1 »
مينورسكى ضمن بحث در پيرامون سازمان ادارى حكومت صفوى ، از ايشيك آغاسى و زيردستان او سخن مىگويد و مىنويسد ايشيك آغاسىباشى حرم ، فقط مسؤول نظارت در آستانهء حرم بود و هيچگونه دخالتى در مسؤوليتهاى مهمترى كه توسط همانندان ديوانى وى
هامش
( 1 ) . سازمان ادارى حكومت صفوى ، با تعليقات مينورسكى ، پيشين ، ص 122 به بعد