ديگر مثل بول و رباط و علاج رنجوران و ديگر مصلحتها صرف كنند . و نگذاشتندى كه هركس بىراه تصرف كند تا ثواب آن ايشان را مدخر باشد .
اينست خرجها . و شرح هريك به تطويل مىانجامد . اگر فرمان شود ، آن شرح نيز نموده گردد . و پيش از اين پادشاهان برين قاعده مىرفتهاند . لاجرم مردم ايشان از رعيت و لشكر مرفه و معمور بوده است و نام نيكو از ايشان مانده ، و خرج و دخل از دخل كمتر مقرر مىكردهاند و خزانههاى پر مال و گنجها جهت ذخيره روزگار و دفع دشمن مىنهادند . ايزد تعالى ايام سلطنت پادشاه پردوام دارد و بندگان در ظل او مرفه گرداند . « 1 »
نصيحتنامهء خواجه نصير الدين به اباقا خان
اباقا خان در سال 663 هجرى ، تاج شاهى بر سر نهاد ، و به جاى پدر خود هلاكو زمام امور را در دست گرفت ، در روز تاجگذارى خواجه - نصير الدين طوسى ، خطابهيى پندآميز ايراد كرد كه خلاصهء آن اين است :
« . . . در بندگى عرضه مىافتد كه امسال از حكم نجوم سالى پريشانست و كارهاى بيمناك در پيش ، و ياغيان از جوانب منتظر و مترصد . وقت آسايش نيست ، و اگر اكنون آسايش طلبند ، بعد از اين رنج بسيار روى نمايد . و اگر حالا رنج بر خود گيرند و كارسازى كنند ، در عقب آن آسايش فراوان بينند . غرض آن كه در نشستن به جاى پدر ، تعجيل واجب است ، كه اگر يك سرور معين نشود ، اهل بغى دلير شوند و ايل والوس شكستهدل گردند ، اول آنكه برادران و خويشان را بنوازد و كارهاى ايشان نيكو سازد و نسبت به آن جماعت اقتدا به پدر نمايد و نوينيان و كاردانان را سيور غاميشى ( يعنى نوازش ) فرمايد . و هركس كه فاضلتر و معتمدتر و هوادارتر باشد ، او را به خود نزديكتر گرداند ، تا رأىهاى نيكو زنند و انديشههاى پسنديده كنند . ديگر آنكه اميران لشكر را استمالت دهد . . . و هرلشكر را به سلاح و برگ و چارپاى و علوفه دل خوش دارد . ديگر آنكه ملوك و اكابر ولايت را به لطف خويش اميدوار كند و يرليغها به اطراف روانه گرداند كه فلان كران از رعايا تخفيف كنند . و كسانى كه به حكم ياسا بزرگ ترخان بودهاند ، بر حال خود باشند تا همه دلخوش شوند . . . ديگران كه فرمايد تا درويشان و بازماندگان را از كودكان بىپدر و زنان بىشوهر صدقه دهند و كسانى كه به بلا و محن گرفتار باشند ، رهانند . و آنگاه كسانى كه نافرمانى كنند و ياسا نگاه ندارند ، مالش دهند و بترسانند . ديگر آنكه در امور ملكى احتياط عظيم
هامش
( 1 ) . به نقل از : رسالهء خواجه نصير الدين ، از ص 755 تا 790Bulletin The School Of Oriental And African Studies university Of London