است و به همينجهت در نقاطى كه گندم و برنج هر دو قابل كشت است برنج محصول متداولترى است . . . عدس ، ماش ، و نخود نيز مورد توجه كشاورزان است .
سبزيجات كه محصول زمستانى و تابستانى است ، معمولا در حوالى شهرها كاشته مىشود . عمدهترين آنها عبارتند از : باقلا ، لوبيا ، چغندر ، بادنجان ، كلم ، هويج ، بالنگ ، خيار ، كدو ، اسفناج ، گوجهفرنگى ، شلغم ، سيبزمينى ( كه توسط سرجان ملكم به ايران آورده شد ) .
ميوههاى ايران عبارتند از : خرما ، ليموترش ، ليموشيرين ، پرتقال ، انار ، زردآلو ، انگور ، خربزه ، آلو ، سيب ، انجير ، به ، گلابى ، بادام ، كشمش ، و تا حد كمترى زردآلو و هلو خشك .
نيل در ناحيهء دزفول ، و پنبه در نقاط مختلف ايران بهعمل مىآيد . ولى اين محصول اغلب بوسيله ملخ از بين مىرود .
سه نوع علف عمدهء ايران عبارتند از : شوريب ، و فلويه و يونجه كه هم تازه و هم خشك آن مصرف مىشود . . .
روغن از شير گوسفند و بز و گاو تهيه مىشود و از حيث جنس ، روغن ايران اعلاست .
شكر ، چاى ، زنجبيل ، زردچوبه و ادويه قسمتى در ايران تهيه مىشود و قسمتى را از هندوستان وارد مىكنند . زمينهاى ايران يا بوسيلهء باران آبيارى مىشود كه « ديمى » خوانده مىشود ، و يا بوسيلهء قنات و جوى آبيارى مىشود . بعضى زمينها بوسيله آب مشك كه در مجارى كوچك ريخته مىشود ، سيرآب مىشود . قسمت عمدهء چهارپايان و حيوانات اهلى ايران متعلق به قبايل است كه غالبا در حركتند و به ييلاق و قشلاق مىروند و گله و رمهء خود را همراه مىبرند . مىگويند بهترين گوسفند ايران در استان خوزستان و رامهرمز مىباشد .
بهترين گاوها در فلاحيه و بهترين گاوميشها در هويزه پيدا مىشود . الاغ از زوبير وارد مىشود . قاطر دزفول مشهور است و بهترين قاطرها در قبيلهء سگوند بهدست مىآيد . تاكنون بررسى كاملى از حيوانات و جانوران ايران به عمل نيامده است . عدهاى ايران را به پنج ناحيهء حيوانشناسى تقسيم مىكنند كه عبارتند از : فلات ايران ، استانهاى جنوب و جنوب غربى درياى خزر ، مغرب شيراز ، خوزستان و ناحيه ساحلى خليج فارس . . . در نواحى كوهستانى قوچ كوهى و بز كوهى پيدا مىشود ، و گرگ و پلنگ فراوان است . ببر هنوز در مازندران ديده مىشود . خر وحشى در صحراى نمك پيدا مىشود . در جبال البرز و زاگرس هنوز خرس وجود دارد . حيوانات ديگر عبارتند از : گراز و روباه و شغال و گوركن و خرگوش . پرندگان شكارى در تمام كشور فراوان است و متجاوز از 400 نوع پرنده از ايران نام بردهاند . داشتن قوش هنوز در ايران معمول است .
در شمال البرز پرندگانى از قبيل نوكدراز ، آبيار ، قرقاول و اردك فراوان است . . .
ذوحياتين ايران محدود است به چند نوع قورباغه كه به اسامى مختلف از قبيل غوك و وزغ و قورباغه خوانده مىشود .
خزندگان عبارتند از : كاسهپشت ، سنگپشت ، لاكپشت ، و انواع مختلف سوسمار و يا مارمولك ، بزدوش ، بزمچه ، چلپاسه ، ململى و چند نوع مار كه بين آنها مار بىزهر و افعى را
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — صفحة 85
مساهمون: مرتضى راوندى
ص٨٥