ملاحظهاى مربوط به درياها بوده و درياها مهمترين وسيلهء ارتباط و مواصلات و منبع پرارزش غذا ، كودهاى صنعتى ، و مواد معدنى هستند .
قارههاى زمين 29 درصد سطح كره را فراگرفتهاند ؛ بعلاوه درياهاى داخلى خشكى مانند بحر خزر ، درياچههاى بزرگ و بركههاى كوچكتر ، رودخانهها و باتلاقها ، سطح اصلى زمين را به بيست درصد تقليل مىدهند . . . اقيانوسها براى بسيارى از فعاليتهاى اقتصادى ضرورت داشته و عامل مؤثر بازرگانى بينالمللى به شمار مىرود ؛ بعلاوه بسيارى از خشكيها از نظر قرابت با اقيانوسها حاصلخيز هستند ، زيرا بخاراتى كه از دريا متصاعد مىگردد ، ابرهاى بارانى فراوانى بر روى آن اراضى پراكنده مىسازد و آنها را آبيارى مىكند . زمينهايى كه از بادهاى مرطوب دريايى بيبهرهاند ، بيابانهاى لم يزرع مىباشند . اقيانوس درجهء حرارت هوا را نسبتا ثابت نگه مىدارد ، چون آب كندتر از زمين گرم يا سرد مىشود . . . همين آثار مفيد اقيانوس در آب و هوا ، نهتنها نواحى ساحلى را براى زندگى مناسبتر مىكند بلكه مزارع كنار دريا از سرما و گرماى ناگهانى در امان مىباشند . » « 1 »
امروز مردم به خوبى به ارزش اقتصادى دريا ، پىبردهاند . « منابع غذايى دريا دائما مورد استفاده قرار مىگيرد . در صورتى كه استعداد زمين از لحاظ تهيهء خوراك براى انسان كم مىشود ، احتمالا مردم براى تهيهء غذا ، بيشتر به دريا متكى خواهند شد .
. . . حال ماهى بيش از گوشت اهميت پيدا كرده است و در خوراك مردم ، به اهميت يك هفتم سيبزمينى رسيده است . شايد براى تمام دنيا ، ماهى نصف خوراكى را كه گوشت فراهم مىسازد ، تهيه مىكند . » « 2 »
« . . . علاوه بر اين ساختن يك كشتى ، كه بتواند 20 هزار تن بار را حمل كند ، ارزانتر از هر وسيلهء زمينى : كاميون يا ترن است . هزينهء نگهدارى كشتى ، كارگر و كارمند و سوخت آن ، ارزانتر از وسايل زمينى براى حمل همان مقادير كالا مىباشد . . . » « 3 »
ارزش اقتصادى املاح و مواد تركيبى خاك
« خاك يك منبع اصلى است ، زيرا نباتات كه خوراك عمدهء انسان و حيوان را فراهم مىسازند از خاك به عمل مىآيند . گرچه سلولهاى نباتى سهم عمدهء مواد خوراكى را از عناصر ديگرى ، مانند آب و هوا مىگيرند ، و مىسازند ، هرگز نباتات نمىتوانند بدون وجود مقدار كمى مواد و املاح معدنى مانند كلسيمها ، پتاسيمها ، فسفاتها ، نيتراتها ، سولفاتها ، منگنزها ، و غيره رشد كنند .
خاك تكيهگاه نباتات روى زمين است . . . هر قسم نبات و گياه احتياج به مواد مخصوصى دارد كه بايد از خاك بگيرد ؛ چه بعضى از نباتات در خاكهاى سنگين و پر از رطوبت روييده در حالىكه بعضى در اراضى سبك و حتى در خاكهاى شنى نمو مىكنند . . . برزگران معمولا وضع فيزيكى و شيميايى خاك را به شكلى تغيير مىدهند كه براى نبات مورد كشت و كار مناسب باشد . زيرا بندرت مىتوان خاكى را يافت كه عينا همان موادى را كه انسان مىخواهد ، دارا
هامش
( 1 ) . لستر كليم و ديگران ، جغرافياى اقتصادى ، ترجمهء فتح الله حكيمى ، ص 24 ( به اختصار ) .
( 2 ) . همان ، ص 31 ( به اختصار ) .
( 3 ) . همان ، ص 33 ( به اختصار ) .