تعالى قوام عالم و ازدياد تناسل بنى آدم را وابسته مودت زنان گردانيده است . . . » « 1 »
در همين كتاب مىنويسد :
« اى پسر ، بدانكه افراط نمودن در مجالست زنان و مولع شدن به مصاحبت نسوان كه هن ناقصات العقل از حكمت بعيد است و در عقل و كفايت مرد خللى بس بزرگ شايع مىگردد و نقصانى فاحش در خرد و دانش پديد مىآيد ، و علما گفتهاند كه صحبت نيك و ممارست بد را اثرهاست . . » « 2 »
حدود وفادارى يك زن
« شخصى را زنى بود با جمال ، و باغى داشت ، و كتابى . روزى به باغ رفتى و روزى كتاب خواندى و روزى با زن نشستى . چون مرگ نزديك رسيد ، باغ را گفت ترا آب دادم و آبادان داشتم ، امروز مىروم با من چه خواهى كردن ؟ از باغ آوازى برآمد كه مرا پاى نباشد كه با تو بيايم ، چون تو به روى ديگرى آيد . مرد از باغ نوميد شد ، پس زن را گفت : عمر در سر تو كردم و از مهر تو رنجها كشيدم ، امروز بخواهم رفت ، چه كنى ؟ گفت : تا زنده باشى خدمت كنم ، اگر بميرى جزع كنم و فرياد كنم . چون ترا ببرند ، با تو مىآيم تا لب گور ، چون پنهان شوى در خاك ، نيايم اما بنالم و بگريم و بازگردم و شوهرى ديگر كنم .
مرد از وى نااميد شد ، و روى با كتاب كرد و گفت : اى مصحف ، من بخواهم رفت ، چه خواهى كرد ؟
گفت : من با تو باشم اگر در گور شوى مونس تو گردم ، چون قيامت شود دستگير تو شوم و هرگز تو را نسپارم . مقصود از اين حكايت آن است كه در عالم هيچ مونسى بهتر از علم نيست . » « 3 »
اكنون ببينيم كه ابن يمين شاعر ، دربارهء زن چه مىگويد :
مرد آزاده نبايد كه كند ميل دوچيز * تا همه عمر وجودش بسلامت باشد
زن نخواهد اگرش دختر قيصر باشد * وام نستاند اگر وعده قيامت باشد
براى يكدمه شهوت كه خاك بر سر آن * زبون زن شدن آيين شيرمردان نيست
- ملا حسين كاشفى
از زنان جهان خوش آينده * دوست دارنده است و زاينده
- مكتبى
قضاوت ارتجاعى جامى در حق زنان نيز خواندنى است :
زن از پهلوى چپ شد آفريده * كس از چپ راستى هرگز نديده
« گويند واعظى بر منبر آزمون را گفت : مردانى كه از زنان خويش راضيند بنشينند و ديگران برخيزند . همه برخاستند جز يكتن ، كه همچنان نشسته بود . واعظ گفت : مانا تو از زن خويش خرسندى ؟ گفت : من هم زنم پايم را شكسته است . » « 4 »
هامش
( 1 ) . طوطىنامه ( جواهر الاسمار ) باهتمام شمس الدين آل احمد ، ص 206 .
( 2 ) . طوطىنامه ( جواهر الاسمار ) از آثار قرن هشتم هجرى باهتمام شمس الدين آل احمد ، ص 26 .
( 3 ) . عميد زكريا بن محمد قزوينى ، عجايب المخلوقات ( نسخهء خطى ، مورخ 741 هجرى ) ( به اهتمام احمد گلچين معانى ) .
( 4 ) . امثال و حكم دهخدا .