براى مقبرهء شيخ صفى الدين اردبيلى بافته شده است . زرىكارى و پارچهها و قاليهاى زربفت در كاشان و يزد فراوان بود . زريهاى كار يزد در قرن سيزدهم ميلادى ، و نيز زريهاى بافت نيشابور و مرو و شيراز و اصفهان و شوشتر ، معروف بوده و به كشورهاى باخترى و خاورى صادر مىشده است . ماركوپولو ، اغلب كشورهاى آسيايى را ديده و از بافت پارچههاى زرى و ابريشمى ساخت ايران توصيف كرده است . وى مىنويسد : در ايران عدهء زيادى از دسترنج خود گذران مىكنند . بسيارى از صنعتكاران و نساجان ، مصنوعات خوب و پارچههاى زرى نفيس با نقشهاى خوش مىبافند ، و تجار ايرانى آنها را به كشورهاى ديگر مىفروشند . در هنر مخملبافى ، گلدوزى و قلابدوزى نيز در دورهء صفويه ، به شهادت شاردن و ديگران ، موفقيتهايى حاصل شده است . » « 1 »
مصنوعات ايران
« 1 . ديباى شوشتر كه شهرت جهانى داشته ، همطراز ديباى روم بلكه از آن مرغوبتر بوده است . پوشش خانهء كعبه هر سال در شوشتر از همين ديبا تهيه مىشد . . . طراز خلفا را . . . در همان شهر تهيه ، و ببغداد حمل مىكردند . « طراز » عربى شدهء تراز فارسى است ، و به يك نوع جامهء حاشيهدار گلدوزى شده اطلاق مىشد كه پادشاهان ساسانى مىپوشيدهاند ، و خلفا از آنان اقتباس كردهاند . . .
2 . جامههاى كتانى توزى ( توز به فتح تا و تشديد واو ) : در قرن چهارم ، شهر كازرون به بافت كتانتوزى كه بسيار ممتاز و به رنگهاى مختلف بود ، و جزو بهترين پارچههاى آن روز محسوب مىشد ، معروفيت بسزايى داشته است . هرسال ، پنجهزار دست از اين كتان براى پادشاهان و خلفا مىفرستادهاند .
3 . در شوش خزى بافته مىشد با طرازهاى شاهانه . خز در آن زمان به نوعى جامهء ابريشمين مىگفتهاند .
4 . پارچههاى بافت شهر رى كه مانند برد يمانى شهرت داشته و عدنى نيز ناميده مىشده .
5 . در مازندران ، كساء و دستار و سربندهاى مرغوب مىبافتند .
6 . در گرگان ، پارچههاى سياهرنگ ، و دو نوع پارچه به نامهاى مبرم و خشخاش شهرت داشت .
7 . در نيشابور ، چندين نوع پارچه به نامهاى حفيه ، صيريه ، تاخته ، راخته ، مصمت ، عتابى سقلاطون ، سابرى كه بعضى از آنها از حيث ظرافت و لطافت ، در هيچجا نظير نداشته است .
8 . در مرو شاهجهان ، جامههاى نازكى مىبافتند كه به آن شاهجهانى مىگفتند .
9 . جامهاى به نام ملحم ( بروزن محكم ) كه تارش ابريشم و پودش نخ غير ابريشم بوده است .
10 . در سيستان ، فرش ابريشمين مىبافتند .
11 . در خوارزم ، پارچهاى به نام با رنگ و نيز نوعى كرباس به نام آرنگ .
12 . در اصفهان ، انواع جامهها و نيز نوعى معروف به ديوارى كه گويا در نقاط ديگر
هامش
( 1 ) . همان ، شمارهء 28 ، ص 37 و 63 ( به اختصار ) .