ثوب . . . و انواع ديگر لباس و مواد غذايى كه از هريك ، خروارها براى مصرف اطرافيان خود مطالبه مىكرده است . « 1 »
در كتاب مكاتبات رشيدى ، چندين صفحه اختصاص به صورت موقوفات رشيدى دارد :
تفصيل الفدانات بالممالك عراق عرب ، روم ، عراق عجم ، آذربايجان و غيره كه ذكر يكايك آنها در اين كتاب موجب ملال خاطر خوانندگان خواهد شد . در مقدمهء وقفنامه خواجه مىنويسد :
« املاك كه در ربع مسكون خريده و عمارت كرده مجموع را بعضى وقف بر ذكور و بعضى بر بقاع خير ، دون الاولاد كردهايم ، و بعضى به ملكيت به فرزندان و بعضى به ملكيت به علماء اسلام داده . . . هرسال از حاصل اين موقوفات ، هفتصد و چهل و هشتهزار من نان و سيصد و بيستهزار من گوشت به ارباب استحقاق و وظايف دهند . و ديگر ، شرطها رفته كه در دار الشفا و دار القران و دار الحديث و دار الضيافه و غيره از بقاع خيريه كنند ؛ انشاء اللّه كه در محل قبول افتد . ديگر گلههاى اسب از ماديان و غيره كه در روم و ديار بكر و تبريز و شيراز و كرمان است و به دست كدخدايان احشام سپرده ، مقدار سىهزار رأس . ديگر پنجهزار شتر ماده . . .
پنجهزار شتر ديگر كه به دست خلج سپردهام . . . ديگر گلههاى گوسفند كه در روم و بغداد و ديار بكر و شيراز و تبريز و اصفهان و مازندران و خراسان و لرستان به دست كدخدايان احشام سپردهام پانصد گله است ، هر گله پانصد رأس ، وقف كردهام بر ربع رشيدى كه روغن و پشم و كشك و نتاج آنها سالبهسال ، صرف خيرات و مبرات كنند . . .
ديگر ، دههزار سر گاو ماده . . . بيستهزار قطعه مرغ ، وقف بر دار الشفاى ربع - رشيدى و دار المرضاى سلطانيه و بيت الادويهء همدان تا نتايج آن را صرف بيماران كنند . ديگر ، دههزار قطعه غاز و دههزار قطعه اردك . ديگر ، هزار رأس گاو نر و هزار رأس درازگوش وقف كردهام بر ربع رشيدى و بساتين تبريز . ديگر ، پانصد نفر غلام ، خارج غلامانى كه وقف شده به فرزندان ذكور دادهام . ديگر ، سيصد نفر كنيزك ، خارج كنيزانى كه وقف شده به فرزندان اناث دادهام . ديگر ، دو بيت الحكمه كه در جوار گنبد خود از يمين و يسار ساختهام ، از جمله هزار مصحف در آنجا نهادهام ، وقف كردهام بر ربع رشيدى و مفصل آن بدين موجب است :
آنچه به خط طلا نوشته است 300 عدد ، آنچه به خط ياقوت است 10 عدد ، آنچه به خط ابن مقله است عددان ، آنچه به خط سهروردى است 20 عدد ، آنچه به خط اكابر است 20 عدد ، آنچه كه به خط روشن خوب نوشته شده است 6538 عدد .
ديگر شصتهزار مجلد كتاب در انواع علوم و تواريخ و اشعار و حكايات و امثال و غيره ، از ممالك ايران و توران و مصر و مغرب و روم و چين و هند جمع كردهام ، همه را وقف گردانيدم بر ربع رشيدى . ديگر ، اثاثات و قناديل و شمعدانها و بسط و مساند و آلات طبخ دار الضيافه و آلات دار الشفا كه ذكر مفصل آن از حد بيرون است و به سالها جمع شده ؛ از جمله هزار خمره شربت از چين آوردهاند و بغايت متكلف ساخته و اسماى « اشربه » بر آن نوشته و به القاب اين ضعيف موشح كردهاند . و قوتيهاى معاجين هم در چين ساختهاند ، و
هامش
( 1 ) . ر . ك : همان ، ص 50 - 149 .