زندگى چادرنشينى در ايران
زندگى چادرنشينى از ديرباز در ايران سابقه دارد ؛ بااين حال ، مورخان و نويسندگان قرون وسطى كمتر سخنى در پيرامون مختصات زندگى اين قبيل مردم به يادگار گذاشتهاند .
ماركوپولو كه در نيمهء دوم قرن سيزدهم ميلادى ، از آسيا ديدن كرده است ، راجع به زندگى باديهنشينى تاتارها مطالبى نوشته است كه چون كمابيش با زندگى باديهنشينان ايران مطابقت دارد ، به نقل قسمتى از آن مىپردازيم : « . . . تاتارها هيچوقت در محلى ثابت نمىمانند ؛ زمستانها به قشلاق ، و تابستانها به نواحى خنك به ييلاق مىروند . هميشه در جستجوى چراگاههاى تازه هستند ، زيرا هيچ چراگاهى ، به تنهايى ، تكافوى تغذيهء هزاران گوسفند و گاو را نمىكند . به هرجا كه مىرسند چادر برپا مىكنند و روى آن را با نمد مىپوشانند ، و وقتى عازم حركت مىشوند ، چادرها را جمع كرده . بوسيلهء چهارچرخها به جاى ديگر حمل مىكنند . موقع برپاكردن چادر ، توجه دارند كه در ورودى آن به جنوب باشد ( براى حفاظت خود از باد شمالى ) . علاوه بر چهار - چرخه ، دوچرخههاى خوبى نيز دارند كه براى حفظ مسافران از باد و باران سقف آنها با رواندازهاى نمدى پوشيده شده و مخصوص حملونقل زنها و آلات و ادوات خانه و آذوقهء مورد احتياج است ، و به وسيلهء گاو نر يا شتر كشيده مىشوند . كار خريد و فروش و تهيهء غذا و لباس و پرستارى بچهها ، تماما با زنهاست . مردها فقط به شكار حيوانات و صيد ماهى و كارهاى نظامى مىپردازند . بهترين قوشها و سگها را در اختيار دارند . غذاشان شير و گوشت شكار مىباشد . گوشت اسب و شتر و حتى سگ را ، به شرط آنكه چاق و پروار باشند ، مىخورند . از شير ماديان مشروبى درست مىكنند به نام كمورس ، كه مزه و خواص شراب سفيد را دارد . زنهاى تاتار از لحاظ عفت و عصمت و وفا و وظيفهشناسى در برابر شوهران نيز ، تالى ندارند . بيوفايى در نظرشان ، يك عيب بزرگ اخلاقى محسوب مىشود . در مقابل ، شوهران نيز نسبت به زنان خود ، گرچه ده يا بيستتا باشند ، صديق و مهربانند و به اين جهت ، هميشه در خانوادهها صلح و صفا حكمفرماست . . . زنها از لحاظ كارهايى كه در خانه مىكنند ، براى مردها بسيار مفيدند . روى همين اصل ، وقتى مردى زن جديدى مىگيرد ، به پدرزن خود جهيز مىدهد . زنى كه اول از همه بخانهء شوهر آمده است نسبت به ديگران ارشد است . . . پس از مرگ پدر ، پسرها مىتوانند با زنهاى پدر به استثناى مادر خودشان ، ازدواج كنند . با خواهرهاى خود نمىتوانند عروسى كنند ، ولى اگر برادرشان مرد ، زن برادر را مىتوانند به زنى بگيرند . براى هر ازدواجى ، عروسى مفصلى برپا مىكنند . » « 1 »
بطورى كه استاد سعيد نفيسى در پايان تاريخ خاندان طاهرى متذكر شدهاند « در زمان طاهر بن حسين در نواحى مختلف ايران ، عدهء كثير طوايف چادرنشين از نژاد ايرانى بودهاند كه ايرانيان هميشه ايشان را به نام عمومى « كرد » خواندهاند ، و پيداست كه كرد ، به اصطلاح مردم
هامش
( 1 ) . سفرنامهء ماركوپولو ، پيشين ، ص 88 - 87 ( به اختصار ) .