از شط فرات حفر كند و ده قريه بنياد نهد ، و براى اين قرا رعايا از بلاد و ايالات اناطولى و قنسرين و عواصم جمع كند ، و به آنان بذر و وسايل كشاورزى و مساعده بدهد ، و در صدر نهر از دو جانب هشت روستا و در ذيل آن دو روستا احداث كند . » « 1 »
فعاليتهاى عمرانى رشيد الدين فضل اللّه
خواجه در مكتوب « 38 » كه به اهالى ديار بكر نوشته خطاب به حكام و نواب و قضات و سادات و صدور و متصرفان و رعايا و اهالى و صحرانشينان ممالك ديار بكر و ديار ربيعه اعلام مىكند كه بايد تحتنظر خواجه زكى الدين مسعود در حدود موصل نهرى جديد جارى كنند . در طرفين نهر 14 قريه احداث كنند و هر قريه را به اسمى كه تعيين شده بنامند . سپس مىنويسد كه از ديار بكر و ديار ربيعه و ارمنيهء كبرى و صغرى و روم تعداد كافى كشاورز گرد آورند و به آنها « تخم و عوامل و تقاوى و مؤاكله » بدهند تا با خيال راحت به زراعت و عمارت مشغول شوند .
ضمنا براى اجراى اين نقشهء عمرانى ، خواجه دستور مىدهد 20 هزار نفر از بلاد مذكوره به كار دعوت شوند تا « به حفر جداول و انهار و سواقى و سد سدود و عمارت بيوت و اسوار قرى » مشغول شوند و در پايان تأكيد مىكند كه مزد آنها را روزانه بدون كوچكترين تأخير و تعويقى بپردازند .
نقشهء محل بديننحو تصوير شده است .
نمونهء فعاليتهاى عمرانى در عصر خواجه رشيد الدين فضل اللّه
خواجه نظير همين دستور را به فرزند خود ، جلال الدين مىدهد كه در صحراى ملاطيه از شط فرات نهرى وسيع احداث كند و ده قريه در آن ايجاد نمايد و عدهاى كشاورز از اطراف گردآورد و تخم و وسايل كار از هرجهت در اختيار آنان بگذارد . به اين نامه نيز نقشهء كار
هامش
( 1 ) . مكاتيب رشيدى ، ص 246 ( به نقل از : مالك و زارع در ايران ، پيشين ، ( حاشيه ) ص 197 ) .