نقاطى كه تيرهاى چوبين به دست مىآيد بام خانهها را معمولا مسطح مىسازند و هنگام تابستان روى آنها مىخوابند . در ديگر نقاط ، بام خانهها را از آجر و گنبدوار مىسازند . در اراضى پست مازندران و گيلان بامها را از چوب مىسازند و آنها را شيب مىدهند تا تاب بارانهاى سنگين را بياورد .
اتاقهاى خانههاى دهقانى معمولا تنگ و تاريك است و خوب تهويه نمىشود . بيشتر اتاقها پنجره ندارد بيشك تا حدى بسبب آنكه مىخواهند اتاق در زمستان گرمتر و در تابستان خنكتر باشد تجهيز و تزيين اتاق با اسباب و اثاثه و حدود اين كار ، بستگى به استطاعت نسبى دهقان دارد : آنان كه تهيدستترند اتاقشان از اسباب و اثاثه خالى است و شايد بتوان بوريا يا فرش يا نمدى درشت و خشن كه بر زمين گستردهاند و مقدارى رختخواب در آن يافت . در خانههاى متعلق به روستاييان چيزدار زمين را فرش مىكنند و پردههايى را كه از نوع كتان ساخته شده است نيز از در مىآويزند . رختخواب عبارت است از لحاف و تشك و متكا يا نازبالش . هنگام روز اينها را جمع و لوله مىكنند و در كنار ديوارهاى اتاق مىگذارند تا كسانى كه در اتاق مىنشينند بجاى پشتى به آنها تكيه دهند .
البسه يا اشياء اضافى دهقان در صندوق يا جعبه نگهدارى مىشود ، بقيهء اشياء ممكن است عبارت باشد از آينهاى كوچك و محتملا يك جلد قرآن كه در طاقچه مىگذارند . « 1 »
« در جلو منازل دهقانان داراتر حياط يا نوعى مهتابى وجود دارد . در حياط گاهى حوضى يا حتى آب جارى ديده مىشود كه ساكنان خانه ظروف خود و ساير چيزها را در آن مىشويند . در بعضى نواحى ، در حياطها ممكن است درختانى يا باغچهاى يافت ، اما اين از موارد استثنايى است و قاعدهء كلى بهشمار نمىرود .
چهارپايان متعلق به خانوادهء دهقان نيز غالبا در محلى متصل به جايى كه اهل خانه در آن بهسر مىبرند نگهدارى مىشوند . تا حدى به همين دليل و بيشتر به علت عدم بهداشت ، در تابستان ، مگس فراوان است . . . در پارهاى مناطق گرمسيرى خانههاى دائمى ساخته شده است ، و دهقانان در كلبههايى از نى و شاخههاى درخت . . . يا در خانههايى كه ديوارهاى آن از خشت و بامهاى آن از نى و حصير پوشيده شده است بهسر مىبرند . مثلا در بلوچستان و سيستان ، در كلبههاى حصيرى يا چادر زندگى مىكنند . . . » « 2 »
« در دهات سرد در زمستان ، كرسى بعنوان وسيلهء توليد حرارت بهكار مىرود ، و در مواقعى كه هوا خيلى سرد است مردم زير كرسى مىخوابند . پختوپز كشاورزان ، در مناطقى كه به نفت دسترسى ندارند ، در ظروف مسين و روى آتشى كه از زغال يا گوون يا هيزم يا سرگين حيوانات فراهم مىشود صورت مىگيرد . براى خوردوخوراك ، بيشتر كاسههاى مسين بهكار مىرود ، بندرت ظروف سفالين استعمال مىشود . غالبا كشاورزان در يك اتاق چندين كار انجام
هامش
( 1 ) . همان ، ص 669 .
( 2 ) . همان ، ص 671 به بعد ( به اختصار ) .