خريدارى كنند ، طبعا صنعت و كشاورزى در ايران ترقى خواهد كرد و درآمد ملى و سطح زندگى مردم بالا خواهد رفت .
اعمال روشهاى مترقى در آبيارى و استفادهء صحيح از سدهاى موجود ، و جلوگيرى از فرورفتن و تبخير آبها ، ايجاد جنگلهاى مصنوعى ، به منظور ممانعت از سايش خاك ، اصلاح نژاد حيوانات ، و ايجاد مراتع كافى براى تهيهء علوفه و عليق چهارپايان از اقدامات مهم و ضرورى است . مادام كه علوفهء كافى براى تغذيهء اغنام و احشام تأمين نشده است ، اقدام به اصلاح نژاد و تكثير آنان سودمند نخواهد بود .
گلهدارى
چنان كه گفتيم ، پس از تخته قاپوكردن ايلات و عشاير ، گلهدارى ، كه مهمترين فعاليت مثمر اقتصادى آنان بود ، نقصان يافت . اكنون گلهدارى بيشتر بوسيلهء كشاورزان و مالكين صورت مىگيرد . « اهميت نسبى گلهدارى در اقتصاد محلى فرق مىكند ، و بيشتر بستگى به آب و هواى نواحى مختلف دارد ؛ چنان كه فى المثل ، در حواشى كوير مركزى ، يعنى در ناحيهء يزد و قائنات ، گلهدارى تأثير مهمى در اقتصاد محلى ندارد . اما از سوى ديگر ، در مغرب ايران ، معيشت رعيت همانقدر كه به زراعت بستگى دارد به گلهدارى نيز پيوسته است . گلهدارى سه فايدهء عمده دارد :
اولا از اين راه تا حدى براى زمين كود فراهم مىشود ؛ ثانيا محصولات حيوانى ، مانند كشك و روغن و پنير و غيره ، از عوامل مهم غذايى زارع و خانوادهاش بهشمار مىرود و فروش مقدار زائد بر احتياج او ، به ميزان عوايد چوپان و زارع مىافزايد ؛ ثالثا در پارهاى از نقاط ، از موى بز ، پارچه ، طناب چادر ، و از پشم گوسفندها فرش مىبافند .
در سيستان ، جماعتى از مردم منحصرا به كارهاى گلهدارى سرگرمند و آنان را « گاوداران » خوانند . . . در مورد گلههاى متعلق به مالكان ، بايد دانست كه در غالب موارد ، آنها را به چوپانى ، مطابق قراردادى ، اجاره مىدهند . و اين پيمان از بعضى جهات شبيه قرارداد مزارعه است كه براى زراعت زمين ميان مالك و زارع منعقد مىشود و محصولات حيوانى گله ، به نسبتهاى مختلف ، بين طرفين تقسيم مىگردد . . . در ايران كمتر جايى مىتوان يافت كه در آن زارع داراى بز و گوسفند نباشد . و در بعضى نقاط ، محصول اين حيوانات تنها وسيلهء معيشت دهقانان را تشكيل مىدهد . » « 1 »
حيوانات اهلى و پرورش گوسفند
چند قرن پيش ، تاورنيه ، سياح و بازرگان فرانسوى ، از انواع و اقسام حيوانات اهلى در ايران صحبت مىكند و مىنويسد كه ايرانيان از فروش انواع شتر و اسب و قاطر مخصوصا گوسفند سود كلانى حاصل مىكنند به نظر او « پرورش گوسفند در ايران يك داستان حيرتانگيزى است . ديدن آنهمه گله ، كه از آذربايجان و همدان و ارمنستان عليا و كردستان بهعمل مىآيد ، كه تجار از اطراف براى خريد آنها مىآيند ، واقعا حيرتانگيز است . گوسفندان ايران را تا اسلامبول وادرنه هم مىبرند . قسمت عمدهء گوسفندى كه در آناطولى و رومانى به مصرف مىرسد ، از ايران مىرود
هامش
( 1 ) . مالك و زارع در ايران ، پيشين ، ص 609 به بعد ( به اختصار ) .