شد و هرچه بيشتر تاريخ تجارت خاورميانه با نظر دقيقترى مطالعه شود ، به اين نتيجه خواهيم رسيد كه رابطهء ايران و بيزانس در اين زمينه نه تنها عظيم بلكه كموبيش دايمى بوده است . به اين ترتيب ، سبك قديم تاريخنويسى كه فقط به جنگها اهميت مىداد و وقايع جالب را ضبط مىكرد ، تصوير ناقصى از روابط امپراتورى به جهان عرضه مىكند . زيرا جنگ اثرى موقتى و محدود در روابط فرهنگى دارد . مبادلات در زمينههاى بازرگانى ، هنرى و افكار ، علىرغم جنگها ادامه داشته و با مطالعهء عميقتر اين جنبههاى دايمىتر زندگى در دنياى گذشته است كه مىتوانيم صحنهء كلى و دقيقى از آن مجسم سازيم . . . » « 256 »
در دورهء ساسانيان ، مسألهء شهرسازى مورد توجه بود . شاهپور اول دستور داد شهر بيشاپور را به سبك شهرهاى غربى بنا كنند . تمام سلاطين ساسانى به مسألهء شهرسازى توجه داشتند ، ولى ما از طرح و نقشهء كار آنها اطلاع دقيقى نداريم .
موسيقى در عهد باستان
با اينكه سكنهء باستانى ايران ، خواهوناخواه ، با هنر موسيقى آشنايى داشتهاند ، مدارك تاريخى گويايى در اين زمينه در دست نداريم . . .
هرودت در تاريخ خود ، دربارهء مراسم مذهبى ايرانيان مىنويسد : « ايرانيان براى تقديم نذر و قربانى به خداوند و مقدسات خود آتش مقدس برمىافروزند و بر قبور شراب مىپاشند و يكى از موبدان حاضر مىشود ، سرودى مذهبى مىسرايد . » همچنين گزنفون در كتاب خصال كوروش شرح مىدهد :
كوروش هنگام حمله به سپاه آشور ، به عادت خود ، سرودى آغاز نمود كه جملهء سپاهيان آن را مىسرودند . نيمهشب كه صداى كوس رحيل برخاست ، كورش سردار سپاه را بخواند و بدينسان فرمان داد : چون سپاه دشمن نزديك شود ، سرود جنگ خواهيم خواند و سپاه ما بيدرنگ مرا با سرود خود پاسخ گويند . . . « 257 »
از اين قراين پيداست كه آهنگهاى موسيقى در زندگى مذهبى و رزمى عهد هخامنشى كمابيش نفوذ داشته .
علاوه بر اين گاتهاى زرتشت نيز مجموعهاى است از سرودهاى مذهبى به نثر مسجع ، كه با آهنگهاى خاص خوانده مىشد .
« بر خلاف دورهء هخامنشى و اشكانى ، مدارك بسيارى در دست است كه از رشد و نفوذ موسيقى ايرانى در عهد ساسانيان حكايت مىكند . در آيين مزدك موسيقى به عنوان يكى از نيروهاى معنوى شناخته شده است ، و اين مىرساند كه موسيقى در زندگى اكثريت مردم نيز كمابيش نفوذ داشته است .
علاوه بر اين ، موسيقى در دربار و نزد طبقات ممتاز مقام ارجمندى داشته . از استادان
هامش
( 256 ) . تالبوت رايس ، ( مقاله ) ترجمهء عزيز الله حاتمى ، در ميراث ايران ، پيشين .
( 257 ) . ايرانشهر ، ج 1 ، پيشين ( موسيقى ) .