مىگويد : « عقايد پارسى زرتشتى ، مانند ازدواج خواهر و برادر و تأثير ستارگان در سرنوشت انسان ، در منظومه فراوان است . نامهاى فارسى و عربى ستارگان به تناوب ذكر مىشود . عقايد زردشتى جاىجاى در منظومه به چشم مىخورد ؛ مانند « خون گشادن از ويس و ناپاك شدن او در شب زفاف و محروم ماندن ويرو از وى » و جز اينها ، قراينى است كه ارتباط داستان را به عهد اشكانيان مىرساند .
وضع اقتصادى
در دورهء تاريخ باستانى ايران ، هروقت پادشاه مقتدرى زمام امور را در دست گرفته و فئودالها و ياغيان را بهجاى خود نشانده است ، وضع اقتصادى ايران و ملل تابع در پناه امنيت و ثبات سياسى كمابيش به خوبى گراييده است ، و در ادوارى كه حكومت مركزى رو به ضعف رفته و اصول فئودالى بر كشور سايه افكنده است ، بحران اقتصادى به فقر و فلاكت اكثريت كمك كرده است . بطور كلى تا قبل از ظهور تمدن جديد و پيدايش حكومتهاى ملى و دموكراتيك ، سلطنت فردى ، با تمام جنبههاى ارتجاعى آن ، نسبت به فئوداليسم قدمى به جلو محسوب مىشد . در دورهء هخامنشى ، مادام كه سلاطين لايق و كاردانى نظير كورش و داريوش زمام امور را در دست گرفته بودند ، وضع اقتصادى و اجتماعى مردم تا حدى رضايتبخش بود . پس از حملهء اسكندر در سايهء تمركزى كه ايجاد شد بار ديگر جنبش اقتصادى بين شرق و غرب ايجاد شد ، ولى با مرگ او بار ديگر انقلابات و آشفتگيهايى در حوزهء بحر الروم و سراسر ايران پديد آمد ؛ محصول كم گرديد ، با كثرت راهزنان در جادهها و دزدان دريايى در درياها ، اشكالات مبادلات و حملونقل فزونى گرفت . به عقيدهء دكتر گيرشمن :
. . . اين عصر را ، از لحاظ محاربات و غارتها ، با تاريكترين اعصار سابق نمىتوان مقايسه كرد ؛ غارت كاروانها و مخصوصا سرقتهاى دزدان دريايى چندان شديد شده بود كه حكومت روم مجبور گرديد به قدرت آخرين شاهان كوچك سلوكى ، سلاطين خيمهشببازى ، خاتمه دهد و سوريه را به منظور تصفيهء آن گنداب شرارت منطقهء بحر الروم توسط پمپئوس « 57 » به متصرفات خود ملحق سازد ( 64 ق . م . ) . « 58 »
از قرن اول قبل از ميلاد ، تمايلى شديد و متزايد نسبت به صلح ايجاد شد . نه تنها روميان بلكه تمام اقوام و ملل جهان از سياست صلح طرفدارى مىكردند . اگوست كمابيش از اين سياست پيروى نمود . در نتيجهء ادامهء اين سياست تا حدى وضع عمومى تثبيت شد . مردم كه خود را از خطر جنگهاى دايمى در امان ديدند ، دست به فعاليتهاى اقتصادى زدند ، قيمتها تثبيت شد ، پولهايى كه در اثر فتوحات روميان در بين طبقهء فرمانروا پخش شده بود به كار افتاد ، فعاليتهاى صنعتى و تجارى رو به فزونى نهاد ، از بركت امنيت و آرامش ، كاروانهاى تجارى از اروپا تا آسياى مركزى و چين و هند به حركت درآمد . روم از كشورهاى اخير ، ابريشم ،
هامش
( 57 ) .Pompee( 58 ) . ايران از آغاز تا اسلام ، پيشين ، ص 283 .