مىدانيم كه يك خمره شراب يك « شكل » ( تقريبا يك دلار ) و يك گوسفند سه شكل ارزش داشته است . حتى مزد روحانيانى كه در خدمت دين بودند تثبيت شده ؛ بدينوجه كه مزد يك مغ مأمور تهيهء هوم و مشروبات بالغ بر 12 خمرهء شراب در سال بود .
در آن عهد مىبايست مراكزى براى جمعآورى عمله وجود داشته باشد ، زيرا در الواح تخت جمشيد ذكر شده كه كارگران از همهء اقطار شاهنشاهى مىآمدند . . .
ساختمان شهرها ، كارهاى مربوط به دربار ، و مخصوصا ادارهء تجارت شاهنشاهى و جهانى موجب رفتوآمد بسيار افراد خارجى در قسمتهاى مختلف ايران مىشد . « 179 »
ادامه و اجراى اين نقشهها ، بدون وجود تشكيلات منظمى ، در هريك از مراكز شاهنشاهى امكانپذير نبود .
وجود مسكوكات در فعاليتهاى اقتصادى ، پيدايش بانك ، و وجود راههاى امن و آرام و تشويق دولت ، به پيشرفت فعاليتهاى صنعتى كمك شايان كرد . براى آنكه خوانندگان به تنوع مشاغل و حرفههاى آن ايام و طرز عمل سلاطين بزرگ هخامنشى آشنا شوند ، ترجمهء قسمتى از متن فارسى كتيبهء گلى داريوش را كه مربوط به كاخ اين شهريار در شوش است ، در اينجا نقل مىكنيم :
. . . من در شوش كاخى ساختم ، تزيينات آن را از جاهاى دور آوردم . زمين را تا آنجا كه به خاك سفت برسد ، كندم . پسازآنكه زمين كنده شد و شن به قدر كافى فراآورده شد . . . گودبردارى زمين و انباشتن شن و قالب زدن خشت را مردم بابل انجام دادند . چوبهاى سدر . . . كه در اينجا به كار رفته از كوهستانهاى لبنان آمده . مردم آشور آنها را تا بابل و مردم بابل و « كرساد » و جزيرهء « ايونى » آنها را تا سرزمين شوش آوردند . چوب بلوطى كه در اينجا به كار رفته از كوهستانهاى هندوكش و ارمنستان آوردهشده است . طلايى كه در اينجا به كار رفته از سارد و باختر ( آسياى صغير و آسياى مركزى كنونى ) آوردهشده و اينجا ساخته و پرداخته شده است . لاجورد و بدخشان و سنگهايى كه در اينجا به كاررفته از سرزمين سغد آوردهاند .
سنگآهن گرانبهايى كه در اينجا به كار رفته از خوارزم آوردهاند . نقرهاى كه در اينجا به كار رفته از سرزمين مصر آوردهاند . تزيينات آجرى نقش برجستهء ديوارهاى اين كاخ از سرزمين ايونى آوردهشده است . عاجى كه در اينجا به كار رفته از حبشه و هندوستان و سرزمين « رخج » ( استان قندهار ) آوردهاند . ستونهاى مرمرى كه در اينجا به كاررفته در شهر « آفروديزياس » درست كردهاند . . . صنعتگرانى كه به ترتيب كشورشان در ساختمان اين كاخ كار كردهاند : مديها و مصريها اين تالار « بار » را درست كردند . . . مردم بابل و ايونى كار آجرها را انجام دادهاند .
مصالح نقوش برجستهء كاشىكارى ، سنگ ، گچ و لعاب روى كاشى و برق
هامش
( 179 ) . ايران از آغاز تا اسلام ، پيشين ، ص 179 و 180 .