بطورى كه داريوش در كتيبهها با صراحت تمام نوشته ، كمبوجيه ، پسر كورش ، براى آنكه با خيال راحت فرمانروايى كند ، برديا ، برادر خود ، را محرمانه كشت و اين ماجرا را از مردم پنهان داشت . پساز چندى ، مردى مغ به نام گئوماتاى از موقع استفاده كرد و گفت من برديا پسر كورش هستم . همهء مردم پارس ، ماد و ديگر استانها به هواخواهى او برخاستند و او به تخت نشست . بالاخره داريوش به كمك ياران خود عليه او توطئهاى مىكند و او را مىكشد و به قول خودش ، پادشاهى را كه از دودمان او بيرون رفته بود بازمىستاند . بطورى كه از نوشتههاى هرودت برمىآيد پس از پايان كار ، هواداران داريوش راجع به طرز حكومت جديد باهم مشاوره مىكنند . عدهاى از حكومت خاندانهاى اشرافى ( اوليگارشى ) و بعضى از دموكراسى و برخى از حكومت سلطنتى طرفدارى مىكنند ، ولى سرانجام چنان كه بتفصيل خواهيم گفت ، بنا به ميل داريوش ، حكومت فردى برقرار مىشود .
داريوش بر اريكهء سلطنت ( هنگام بار عام )
مبارزات داريوش
پس از پايان كار گئوماتا ( برديا ) داريوش مدت دو سال اسلحه به دست گرفت و طى نوزده جنگ ، نه پادشاه را مغلوب كرد و كليهء جنبشهاى استقلالطلبانه را سركوب نمود . فرمانداران مصر و « لوديا » مغلوب شدند و مخالفتهايى كه در شوش ، بابل ، ماد ، آشور ، ارمنيه ، و سرزمين سكاها و ساير نقاط آغاز شده بود ، با نهايت سختى و شدت منكوب گرديد . در محاصرهء ، بابل ، داريوش فرمان داد سه هزار تن از بزرگان را به دار بياويزند تا مايهء عبرت و سبب فرمانبردارى ديگران شود ، دياكونوف در تاريخ خود با تفصيل بيشترى از جنبشهاى خلق در آن دوران ياد مىكند و مىنويسد :
پس از پايان كار گئوماتا داريوش با قيامها و مخالفتهاى زيادى روبرو شد ؛ ازجمله شخصى به نام « فرورتيش فرائورت » كه خود را از خاندان كياكسار مىشمرد ، در رأس يكى از شورشها قرار گرفت . در صدر قيام ديگر ، يك نفر پارسى به نام « وهيزداته » قرار داشت كه خود را ، مانند گئوماتا برديه ، پسر كورش مىخواند . . .
در اينكه هدف هردو قيام ، احياى نظامات زمان برديهء دروغين ! ( نظاماتى كه داريوش ملغى كرده بود ) بوده ، شكى نيست ولى ممكن است كه قيامكنندگان از آن حدود هم تجاوز كرده بودند ؛ زيرا كه هردو شورش به صورت نهضت خلق درآمده بود . . . شكى نيست كه افراد آزاد عادى ماد نيز در عصيان همعنان فرورتيش بودند . برروىهم جنبهء عمومى و ملى قيام عليه داريوش مورد ترديد