از اين لحاظ شرايط زندگى غلامان رومى دشوارتر از غلامان يونانى بود . غلام در روم متاعى بود كه هنگام خريد آن را زيرورو و آزمايش مىكردند ، براى خريد آن چانه مىزدند و همچون اسب و خر براى علامتگذارى با آهن ملتهب وى را داغ مىكردند .
بسيارى از ايشان در كشاورزى خدمت مىكردند و بهجاى گاو به گاوآهن و و خرمنكوب بسته مىشدند و فى الجمله همهء خدمات ممكن را انجام مىدادند . براى تهيهء آرد آنان را با مالبند به آسيابهاى چرخنده ، كه دو يا سه قرن قبل اختراع شده بود ، مى - بستند . . . در شهرها همهء كارگاهها بوسيلهء غلامان تحتنظر مردان آزاد اداره مى - شد . به عنوان كارگر نساجى ، پارچههاى كتانى و پشمى و ابريشمى تهيه مىكردند .
در مراكز فلزكارى پتك و سندان و گازانبر به كار مىبردند و نه فقط روشهاى جوش دادن فلزات را مىدانستند ، بلكه روشهاى حديده كردن و ورقه ساختن فلزات را نيز آموخته بودند و از تركيب آلياژها و روش ايجاد آنها اطلاع داشتند .
غلامانى كه در معادن كار مىكردند ، از همه بدبختتر بودند . مواد معدنى گوناگون را در كشورهاى مختلف استخراج مىكردند . به اين منظور گاهى وسايل و ابزارهاى معمولى معدنچيان را به كار مىبردند ، ولى گاه مجبور بودند كه در زير شلاق محافظان ، زمين را با ناخنهاى خود حفر كنند . « 253 »
طبقهء ممتاز رومى را اصيلزادگان و اشراف قديمى و عدهاى از عوام الناس تازهبهدوران رسيده ، تشكيل مىدادند . فرمانداران شهرستانها ، افسرانى كه در جنگها پيروز شده بودند ، پيمانكارانى كه براى دولت جاده مىساختند و مواد لازم براى ارتش تهيه مىكردند ، و صاحبان اراضى بزرگ ، جزو طبقهء راضى كشور بهشمار مىرفتند . غير از غلامان ، اكثريت مردم ، يعنى پلبينها كه زمينهاى خود را از دست داده و به جهات مختلف مورد تجاوز قرار مىگرفتند ، سخت از اوضاع ناراضى بودند . در چنين شرايطى « تيبريوس » كه خود وابسته به طبقات ممتاز و مردى روشنبين و اصلاحطلب بود در سال 131 قبل از ميلاد بعنوان وكيل عمومى يا تريبون به نمايندگى مردم انتخاب شد .
قيام تيبريوس و گراكوس به نفع طبقات محروم
تيبريوس و برادرش گراكوس كه براى نجات تودهء محروم بهپا خاستند ، فرزندان تيبريوس گراكوس « 254 » بودند ، كه در بين روميان مقام و موقعيت ممتازى داشت ، يعنى دوبار بهسمت كنسولى و يكبار به مقام قضا و دادرسى ارتقا يافته بود و در بين مردم حسن شهرت داشت . چون اين مرد بدرود حيات گفت زن كاردان و با شهامتش به تربيت فرزندان همت گماشت و آنان را مردانى مبارز و عدالتخواه بهبارآورد .
پلوتارك مىگويد ، اين دو برادر در خلقيات كاملا برابر نبودند ولى « . . . جوانمردى آنان در برابر دشمن و عدالتگسترى در حق رعايا و مراقبت در تمشيت امور ، خوددارى نفس از تمنيات
هامش
( 253 ) . تاريخ صنايع و اختراعات ، پيشين ، ص 96 .
( 254 ) .Tiberius Graechus