يك نفر تربيت شده لازم است در تو جمع است ، اما در صورت لزوم با تملق و مداهنه بايد كاركرد . در غير اين موقع ، عرض خدمت به ديگران لازم نيست . اما اگر امروز با حرارت هر چه تمامتر وعدهء مساعدت به جمع كثيرى ندهى ، هيچكس تو را كانديدا نخواهد شناخت . »
مبارزات طبقاتى در روم قديم
مبارزات خونينى كه بين عوام و خواص در روم قديم صورتگرفته ، مانند مبارزات كنونى اجتماعات بشرى ، ريشهء اقتصادى داشت .
طبقهء خواص ( پاتريسينها ) از كليه حقوق اجتماعى برخوردار بودند ، درحالىكه طبقهء عوام ( پلبينها ) از هرگونه حق اجتماعى بىنصيب بودند . ازجمله مطالبات اكثريت يكى اين بود كه آنها را در كار حكومت و ادارهء كشور مداخله دهند و موافقت نمايند تا نمايندگان اكثريت در حلوفصل امور شركت كنند ؛ ولى طبقهء خواص مدتها در برابراين درخواست مقاومت كردند . در نتيجه طبقات محروم براى عملى كردن مقاصد خويش به انقلابات شديدى دست زدند . آلبرماله در تاريخ روم مىنويسد : « چون عوام از فقر و پريشانى به ستوه آمده بودند ، تصميم گرفتند خواص را ترك گويند . موقعى كه در اردو بودند متفقا كنارهجويى اختيار كردند و به تپهاى ، كه كوه مقدس نام داشت ، پناه بردند و هموطنان خود را به احداث شهرى كه با روم رقابت نمايد تهديد نمودند . خواص ترسيده صلاح را در تسليم ديدند ، سپس نمايندهاى از طرف خواص نزد عوام آمد و پس از مذاكره مقرر گرديد خواص از قرض فقراى عوام صرفنظر كنند و اشخاصى كه بواسطهء عدم تأديهء دين خود به حالت غلامى افتاده بودند ، آزاد شوند . علاوهبراين ، عوام به سال 493 ق . م . موفق شدند كه براى خود حاميانى موسوم به تريبون « 251 » انتخاب كنند .
ديگر از مزايايى كه طبقات محروم كسب كردند ، حق ازدواج با شريفزادگان و استفاده از زمينهايى بود كه اخيرا به تصرف جمهورى درآمده بود ، و همچنين تحديد مالكيت اشراف به ميزان معين . علاوهبراين ، عوام الناس مىتوانستند در ارتش به مقام افسرى برسند .
استفاده از حق « و تو »
تريبونها يعنى نمايندگان عوام الناس براى مبارزه با تحميلات اشراف و تصميمات ظالمانهء مجلس سنا و كنسولها گاه از حق « و تو » استفاده مىكردند . به محض اينكه تريبون كلمهء لاتينى « و تو » يعنى « من مخالفم » را ادا مىكرد اجراى قانون يا هرامرى كه به زيان اكثريت بود ، موقوف مىشد . به اين ترتيب مىبينيد كه حق و تو كه امروز در شوراى امنيت مورد استفاده قرارگرفته ، سابقهاى بس كهن دارد و نخستينبار نمايندگان اكثريت مردم از آن استفاده كردهاند . « 252 »
الواح دوازدهگانه
در نتيجهء عدم رضايت و فشار عوام الناس ، دستگاه حاكمهء رومى در 449 پيش از ميلاد ، هيأتى را مأمور كرد كه مقررات جديد و قوانين موجود را بر روى دوازده لوح چوبى نقش نمايد . با اينكه يكى از مواد اين قانون اين بود كه :
هامش
( 251 ) .Tribun: عنوان بعضى از صاحبمنصبان در روم قديم است كه داراى اختيارات كشورى يا لشكرى يا هردو بودند .
( 252 ) . و تو در شوراى امنيت : شوراى امنيت مركب است از 11 نفر نماينده كه عضويت 5 نفرى آنها يعنى نمايندگان امريكا ، شوروى ، انگلستان ، فرانسه و چين دايمى است . تصميمات شورا با رأى مثبت 7 عضو ، كه آراء تمام اعضاى دايم جزو آن باشد ، قانونى و معتبر است . بنابراين هرتصميمى با رأى مخالف يكى از اعضاى دايم شوراى امنيت غيرقانونى مىگردد .