معطوف به علم الحيات و علوم طبيعى نمود . مىگويند به شكارچيان و مأمورين خود دستور داده بود كه كليهء حيوانات و نباتات و ماهيهاى مورد علاقهء او را در اختيارش بگذارند .
غير از مخارج سرشارى كه ارسطو براى انجام نيت بزرگ خود كرده است اسكندر نيز براى تهيهء وسايل كار او 800 تالان ( معادل 4 ميليون دلار ) داده بود . با آن وسايل و مقدمات بود كه ارسطو دست به كار تهيهء دايرة المعارف قديم گرديده است . ولز ، در كليات تاريخ دربارهء ارسطو مىنويسد : « ارسطو انديشهاى بسيار معقول و تابناك دارد ولى اهل هيجانات و احساسات نيست . بر افلاطون ، به سبب آنكه گفته است شاعران را بايد از مدينهء فاضله راند خرده مىگيرد . زيرا كه به ديدهء او شعر خود نيرويى است . ارسطو پيشواى بيكن و جنبش نوعلمى است در دريافتن اهميت تنظيم علمى و تقسيمبندى و دانش . ارسطو نخستين نويسندهء تاريخ طبيعى بود . ديگران پيش از او دربارهء پديدههاى طبيعى به حدس و گمان چيزهايى گفته بودند ، اما او به يارى جوانانى كه مىخواستند با او كار كنند دست به كار طبقهبندى و سنجش اشياء زد . افلاطون گويد : « بايد زندگى را بگيريم و به شيوهاى نو درآوريم » « 231 » اين جانشين هوشيارتر او گويد كه : بياييد نخست زندگى را بهتر بشناسيم .
نزديكى ارسطو به اسكندر وسايلى به او داد كه تا سالها هيچ دانشمند ديگرى از آنها برخوردار نشد . صدها تالان ( هر تالان برابر 700 ليره ) در اختيار داشت . زمانى هزار تن را در سراسر آسيا و يونان در فرمان داشت كه براى كتاب تاريخ طبيعى او مطالب گرد مىآوردند . . . اينك علم سياست هم مانند علم طبيعت آغاز شد . شاگردان ليسه زيرنظر استاد به تحليل 158 سازمان سياسى پرداختند . . .
اين نخستينبارى بود كه با ديد علمى به جهان نگريسته مىشد . اما مرگ اسكندر . . . تا دو هزار سال اين گونه كوششها را متوقف ساخت . تنها در موزهء اسكندريهء مصر بازهم جستجو و پژوهشهاى علمى ادامه داشت ، آن هم تا چند نسل بعد از ارسطو . پنجاه سال پس از مرگ ارسطو ليسه به گمنامى افتاده بود .
پيرروسو مىنويسد : « ارسطو شاگردان خود را به دستههاى چندى تقسيم كرد كه هريك از آنها مىبايست در قسمت معينى از معرفت انسان مطالعه نمايد و ازاين كار مشترك دايرة المعارف باعظمتى نتيجه گرديد كه از منطق مطلق شروع شده و به
ارسطو 384 - 322 ق . م .
هامش
( 231 ) . كليات تاريخ ، پيشين ، ص 416 ( به اختصار )