عمومى نشسته و شكلى در روى شنها رسم كرده و مشغول مطالعهء آن بود ، بوسيلهء سرباز گمنامى كه شايد قصد دزديدن وسايل كار او را داشت ، كشته مىشود . دانشمندان ، ارشميدس را بزرگترين نابغهء دنياى عتيق و پدر مستقيم دكارت و نيوتون و لايب نيتس مىدانند . « وى دو هزار سال از معاصرين خود جلوتر بود و اگر معاصران وى مىتوانستند آثار او را بفهمند و آنها را تعقيب كنند رياضيات مىتوانست از قرن سوم قبل از ميلاد مسيح به همان ترقياتى نايل شود كه از قرن هفدهم بعد از ميلاد به آن دست يافت ؛ و علم فيزيك نيز مىتوانست از همان زمان ، دانش تجربى زمان گاليله بشود . . . ارشميدس توانست سطح و حجم اجسامى از قبيل كره و استوانه و مخروط را حساب كند و گذشته از آن ، سطح محدود به منحنياتى از قبيل سهمى و منحنى پيچى را به دست آورد . وى اولين كتاب را در علم استاتيك « 202 » يعنى علمى كه از تعادل اجسام گفتگو مىكند ، نوشت . در اين كتاب ، اصول اساسى مربوط به مركز ثقل و اهرم و اكتشافات ديگرى ديده مىشود كه بدون شك لازمهء آنها مبانى عميق تجربى بوده است . . . بيهوده نبود كه ارشميدس اظهار كرد : « نقطهء اتكائى به من بدهيد تا به كمك اهرم خود ، جهان را بجنبانم » . . . بعد از اختراع استاتيك ، ارشميدس هيدروستاتيك يا علم تعادل مايعات را به وجود آورد . مىگويند دوست عاليمقام او هرون دستور داده بود تاج بزرگ زيبايى از طلا برايش بسازند . بعد از پايان كار حدس زدند شايد زرگر مقدارى از طلا را ضبط كرده و بهجاى آن نقره به كار برده است . براى حل مشكل به دوست خود ارشميدس مراجعه كرد . وى پس از مطالعات بسيار ، روزى در حمام از كم شدن وزن خود در آب دريافت كه اجسام را مىتوان بوسيلهء وزن مخصوصشان مشخص كرد ؛ و اين وزن بخصوص بوسيلهء وزن آب هم - حجم آنها مشخص مىشود .
وى پس از كشف اين راز ، لخت و عور از حمام بيرون آمد و فرياد كشيد « يافتم ، يافتم » . از اين اصل مشهور ارشميدس اين نتيجه حاصل گرديد كه « اگر جسمى در مايعى غوطهور شود از پايين به بالا فشارى بر آن وارد مىشود كه با وزن مايع جابهجا شده متعال است . » در نتيجهء مطالعه در اين علم تعادل مايعات بود ، كه او پيچ معروف ارشميدس را اختراع كرد و آن دستگاهى براى بالاكشيدن آب بود كه در آن زمان بسيار معمول بود و در يكى از نقوشى كه اخيرا
هيپارك قرن دوم قبل از ميلاد
هامش
( 202 ) .Statique