قطر درست زمين كمتر بود ، و آپولونيوس ، كه در مخروطات پژوهش كرده ، هنوز هم مورد استفادهء آموزشى است . هيپارك ، نخستين كسى بود كه دست به كار فراهم ساختن فهرست ستارگان و كشيدن نقشهء فلكى زد . . . هرون نخستين ماشين بخار را طرح افكند . ارشميدس براى تحصيل به اسكندريه آمد و با موزه همواره مكاتبه داشت . . . اما اين اخگر دانش اسكندريه بيش از صد سال نپاييد . . . سازمان آنچنان طرح نشده بود كه بتواند رشتهء انديشه و دانش را ادامه دهد ؛ زيرا دانشگاهى پادشاهى بود و استادان به فرمان فرعون گمارده مىشدند . » « 199 »
ارشميدس
ولى ارشميدس تنها به تكميل تتبعات ديگران اكتفا نكرد بلكه خود مبدع و مكتشف بزرگى بود . وى در سال 287 ق . م . در « سيراكوز » متولد شد و وقتى كه به اسكندريه آمد اقليدس مرده بود . وى با عدهاى از دانشمندان بزرگ عصر خود نظير كانون « 200 » رياضيدان و اراتوستن « 201 » ( مدير كتابخانه و اولين كسى كه براى اندازهگيرى زمين اقدام كرده است ) طرح دوستى ريخت و با آنان مكاتبه داشت ؛ و ضمن مطالعهء اين نامههاست كه مىتوان به اكتشافات بزرگ او پىبرد .
در ايامى كه سيراكوز در محاصرهء روميان بود ، براى طرد دشمن به ارشميدس متوسل شدند ؛ او با استفاده از اهرم و چرخ و قرقره ، ماشينهايى ساخت و آنان با كمك آنها به پرتاب سنگها و وزنههاى بسيار عظيم بر سر پيادهنظام دشمن مشغول شدند و كارى كردند كه بينظمى و شكست در قشون روميها افتاد . علاوهبراين ، ماشينهاى بزرگى بر برج و باروى شهر قرار داده بوسيلهء آنها ديركهاى بزرگى بهطرف كشتيهاى دشمن مىفرستاد و بوسيلهء چنگكها ، كشتيها را از جا مىكندند و به يك ضربت در دريا غرق مىكردند .
در نتيجهء تدابير علمى ارشميدس ، مدت سهسال سردار رومى با عدم موفقيت مواجه بود . سرانجام به حيله متوسل شدند و شهر را ناگهان از پشتسر مورد حمله قرار دادند و درحالىكه مردم با بيخبرى سرگرم تهيهء مقدمات جشن بزرگى بودند متجاوزين وارد شهر شده به قتل و غارت مشغول شدند ؛ و در اين حال ، ارشميدس كه در يكى از ميدانهاى
ارشميدس ( 287 تا 212 قبل از ميلاد )
هامش
( 199 ) . كليات تاريخ ، پيشين ، ص 471 ( به اختصار ) .
( 200 ) .Canon( 201 ) .Eratosthene