پاچينى كوتاه به پا مىكنند . دولتمندان براى جبران حقارت و ارزانى اين نوع جامه پارچههاى اعلاى نفيس مىپوشند و با جواهرات فراوان خود را مىآرايند . همان اختلاف سطح فاحشى كه از لحاظ اقتصادى درميان طبقهء تنگدست و طبقهء توانگر امروزى مشاهده مىشود در امپراتورى كهن هند شمالى نيز حكمفرما بود و اگرچه محتملا وضع اقتصادى دهكدهنشينان در دورهء امپراتورى موريانى اندكى بهتر از روزگار حاضر بوده ، ليكن بازهم در آن زمان فشار فقر و عسرت بر دوش طبقهء دهقانان سنگينى مىكرد . . . در همان عهد كه ستونهاى قصر چاندراگوپتا در غلافى از زر ناب پوشيده مىشد دهقانان فرسوده روى حصيرى مىخسبيدند و با غذايى ساده سد جوع مىكردند . » « 114 »
ناگفته نماند كه از ديرباز نوعى دموكراسى در سرزمين هند حكومت مىكرد . رالف - لينتون مىنويسد :
. . . از همان اوايل دورهء تاريخى تا مدتها بعد يك نوع حكومت ملى در هند جنوبى برقرار بوده است . حتى پادشاهانى كه دايما دست در كار لشكركشى و جنگ داشتند ، بدون آنكه با نمايندگان ملت خود مشورت نمايند ، به هيچ امر خطيرى دست نمىزدند . حتى در اجتماعات كوچكتر ، واحدهاى اجتماعى از هرنوع و به هراندازه در تحت حكومت و هدايت انجمنهاى انتخابى قرار داشتند و اين انجمنها تصميمهاى خود را بتوسط هيأتهاى مجريه اجرا مىكردند . . . كليهء افراد ؛ حتى زنان . . . مىتوانستند به عنوان عضو انجمن انتخاب شوند . . . « 115 »
زندگى اقتصادى مردم
قرنها قسمت اعظم خاك هند را جنگلهاى بزرگ فراگرفته بود و شيران ، پلنگان ، فيلان وحشى ، و پيروان اصالت فرد ، كه همچون روسو به چشم حقارت بر تمدن مىنگرند در آن مسكن داشتند ؛ ولى اين وضع دوام نيافت و بعدها با طرد حيوانات وحشى ، زمينه براى كشت برنج ، عدس ، ارزن ، انواع سبزى و ميوه فراهم گرديد .
هنديان كه مردمى منظم و ممسك بودند از اين وضع براى امرار معاش استفاده مىكردند .
استعمال ادويه به مقدار زياد بين هنديان از قديم معمول بود ، و اروپاييان به حدى به اين ادويه علاقه داشتند كه در راه دست يافتن به آن ، به كشف قارهاى توفيق يافتند .
در هند قديم ، آبيارى و سدسازى به عهدهء دولت بود . بقاياى قناتهاى قديمى و درياچههاى مصنوعى هنوز باقى است . گويا هنديان قبل از ساير ملل ، به استخراج طلا توفيق يافتند . در قرن 5 ق . م . بيشتر طلاهايى كه در ايران مصرف مىشد از هند مىآمد . علاوه بر اين ، نقره ، مس ، سرب ، قلع ، روى ، و آهن نيز در 1500 ق . م . در هند استخراج مىشده .
صنعت آب دادن آهن ، و ريختهگرى قبل از اروپا در هند مراحل رشد و تكامل خود را طى كرده بود . ستونى آهنى در 380 بعد از ميلاد در دهلى برپا شده كه هنوز بعد از 15 قرن از جلا نيفتاده است .
پنبه در هند زودتر از ساير كشورها كشف شده . هرودت از روى سادگى و بىاطلاعى
هامش
( 114 ) . همان ، ص 458 .
( 115 ) . همان ، ص 464 .