( ديپلماتها و كنسولهاى ايران و انگليس ، پيشين ، ص 65 . )
راشد بن سعيد : پس از درگذشت امام خليل كه هفده سال امامت كرد ، مردم عمان با راشد بن سعيد ، از آل يحمد ، بيعت كردند ، و پس از وى بيعت با پسرش حفص بن راشد صورت گرفت .
( منبع : عمان ، پيشين ، ص 99 ) .
رضا قلى خان : رضا قلى خان ، سرتيپ فوج عرب باصرى كه در حوزهء حكومتى محمد حسن خان سردار ايروانى والى كرمان خدمت مىكرد و از جمله مأموريتهاى مهّم و پيروزمندانهء وى شركت در عمليات بيرون راندن صيد ثوينى از بندر عباس ، و ديگرى فتح قلعهء كهيز از قلاع مستحكم گرمسيرات كرمان بوده است . ( تاريخ مسقط و عمان . . . ، پيشين ، صص 130 - 133 ؛ المآثر و الآثار ، پيشين ، جلد 1 ، ص 67 ) .
سالم بن ثوينى : ( دورهء حكومت : 1283 - 1285 ه ق / 1866 - 1868 م ) صيد سالم ، بعد از به قتل رساندن پدرش صيد ثوينى ، در رمضان 1283 ق . / 1866 م . به حكومت عمان رسيد . بريتانيا نخست از به رسميت شناختن او خوددارى كرد ، ولى سرانجام حكومت هند كه از نفوذ فرانسه و ديگر قدرتها بيمناك بود در ربيع الثانى سال 1283 ق . / سپتامبر 1866 م . كلنل پلى را به مسقط فرستاد تا سالم را به عنوان سلطان به رسميت بشناسد .
در همين اوان ( آغاز فرمانروائى صيد سالم ) دولت ايران بندر عباس را به شيخ سعيد ، حاكم پيشين بندر عباس ، و يكى از افراد خاندان آل بو سعيد اجاره داد ، اما او را به مثابه يك تبعهء ايران به شمار آورد نه نمايندهء سلطان عمان ، ليكن پس از چندى والى فارس به علت عدم پرداخت مال الاجاره ، شيخ سعيد را از بندر عباس اخراج كرد ، در مقابل صيد سالم ساحل ايران را بست و مانع عبور و مرور كشتىها در آن حدود شد . ( 1284 ق . / 1867 م . ) سرانجام با وساطت بريتانيا ، بندر عباس به مدت هشت سال به اجارهء صيد سالم و فرزندانش درآمد .
در سال 1285 ق . / 1868 م . ائتلافى عليه صيد سالم سازمان يافت و عزّان بن قيس در 5 جمادى الثانى 1285 ق . / 1868 م . بركه ، مطرح و مسقط را تسخير كرد و سالم به ناچار در 24 جمادى الثانى اين سال به همراه هشتاد تن از اعضاى خانوادهاش با يك كشتى انگليسى به بندر عباس گريخت . ( تاريخ مسقط و عمان . . . ، پيشين ، صص 399 - 400 ؛ بندر عباس و خليج فارس ، پيشين ، صص 282 - 283 ) .
سديد السلطنه ، محمد على خان : فرزند حاج احمد خان كبابى كه در 23 رجب سال 1291 ق . / 1874 م . در بغداد به دنيا آمد و در 11 رجب سال 1360 ق . / مرداد 1320 ش . در بندر عباس درگذشت .
خدمات دولتى و ادارى مرحوم سديد عموما در خليج فارس بوده و مشاغلى از قبيل فتح بندر لنگه و طرد محمد بن خليفه حاكم نافرمان عرب بندر لنگه در سال 1316 ق . / 1898 م . ، رياست تذكرهء خليج فارس در سال 1317 ق . / 1899 م . ، كفالت كارگزارى بنادر در سال 1318 ق . / 1900 م . ، كارگزارى روسيه در بندر لنگه ( با اجازهء دولت ايران ) ، كارگزارى و وكالت كنسولگرى روسيه در بندر عباس ، معاونت حكومت بندر لنگه و حكومت بنادر جنوب را عهدهدار بوده است و داراى پالتو شمسهء مرصّع و نشان تمثال مظفر الدين شاه قاجار از دولت ايران و نشان « سنت آنا » از دولت روسيه و نشان « پالم آكادميك » از دولت فرانسه بوده است . سديد السلطنه هفتاد و يك سال زندگى خود را در خدمات ديوانى و دولتى و مسافرتهاى تحقيقى و تتبع در مسائل مختلف خليج فارس ، به خصوص جغرافياى بنادر و جزاير آن به سر آورد . از جمله كتابهاى وى :
بندر عباس و خليج فارس ، سرزمينهاى شمالى پيرامون خليج فارس ، يادداشتهاى سديد السلطنه ، صيد مرواريد و خاطرات وى ، را مىتوان نام برد .
سديد شاعر نيز بوده است و در اشعار خود نهانى ، سديد و بيشتر عارى تخلص مىكرده است ، از جمله كتابهاى او در اين حيطه :
مشوشنامه ، مجموعة الظرائف ، مجموعة النوادر ، و . . . است .
از وى رسالاتى نيز به جاى مانده ، از جمله :
احوال لنگه - اوزان چو - لغات لارى - اصطلاحات كشتى ، تجارتخانههاى بوشهر و . . . ( منبع : يادداشتهاى سديد السلطنه ، پيشين ، صص 15 - 16 . )
سرتيپ ، لطف على خان : پسر دوم محمد على ايلخانى كه بعد از وفات پدرش ، در منصب سرتيپى فوج سرباز قشقايى برقرار گرديده و انجام مأموريت مى نمود ، از آن جمله چندين بار به لارستان و بنادر و كهگيلويه رفته و آن حدود را منظم نمود . وى در سال 1270 ق . / 1853 م . وفات يافت و از وى پسرى به نام حاجى محمد صادق خان به جاى ماند .
( فارسنامهء ناصرى ، پيشين ، ج 2 ، ص 1101 ) .
سعد الملك ، محمد حسن خان ما فى : پسر شريف خان قزوينى و برادر كوچكتر حسينقلى خان نظام السلطنه ما فى كه در فاصلهء سالهاى 1303 - 1301 ق . / 1855 - 1883 م . مدير گمرك فارس و بنادر و حاكم بندر عباس و بندر لنگه
بررسى تاريخى ، سياسى و اجتماعى اسناد بندر عباس ( فارسي ) — صفحة 388
مساهمون: حسن حبيبى
ص٣٨٨