جمادى الاول سال 1300 ق . / 1883 م . در سن 67 سالگى در حالى كه قرار بود در همان روز براى پنجمين بار جهت حكومت خراسان ، به آن حدود سفر كند ، درگذشت . ( فارسنامهء ناصرى ، پيشين ، ج 2 ، ص 820 ؛ حقايق الاخبار ناصرى ، پيشين ، ص 84 ؛ سفرنامه سديد السلطنه ، پيشين ، ص 34 ؛ المآثر و الآثار ، پيشين ، ج 2 ، صص ، 467 - 468 ؛ شرح زندگانى من ، پيشين ، ج 1 ، ص 67 ؛ صدر التواريخ ، پيشين ، ص 173 ) .
حيدر قلى خان : حيدر قلى خان ، فرزند ميرزا هادى خان جهرمى ، كه چند سال از جانب نصير الملك به مقام نايب الحكومگى كهكيلويه و بهبهان گماشته شد ، و پس از آن از جانب وى به حكومت بوشهر رسيد ، و پس از آن مدّتى نيز نايب الحكومه بندر عباس شد . ( فارسنامهء ناصرى ، پيشين ، ج 2 ، ص 1281 ) .
خالد بن سعيد : صيد خالد ، پس از صيد هلال ، بزرگترين فرزند صيد سعيد بود كه در زنگبار نيابت حكومت را برعهده داشت . وى در سال 1272 ق . / 1855 م . درگذشت . ( تاريخ مسقط و عمان . . . ، پيشين ، صص 136 - 137 ) .
خالد بن سعيد : نيابت حكومت بندر عباس از سوى صيد سالم امام مسقط در سال 1284 ق . / 1867 م . به وى واگذار شد . ( تاريخ مسقط و عمان . . . ، پيشين ، ص 151 ) .
خليفه بن سعيد : خليفه بن سعيد ، ضابطى بندر لنگه را بعد از سعيد بن قضيب ، پدرش ، بر عهده گرفت ، اما بر خلاف اسلاف خود طريق عدل و انصاف با رعايا را كنار گذاشته و از پرداخت ماليات مكفى به دولت ايران تخطى كرد . حاج احمد خان كبابى با پيشنهاد پرداخت مبالغ معتنابهي ماليات و برعهده گرفتن مخارج تخليهء لنگه به سلطان مراد ميرزا حسام السلطنه والى فارس ، قواسم را از بندر اخراج كرده و آن بندر را تصرف كرد ، اما پس از چندى حاكم فارس دوباره حكومت لنگه را به همان مبلغ پيشنهادى حاج احمد خان به شيخ خليفه واگذار كرد . خليفه بن سعيد در سال 1291 ق . / 1874 م . درگذشت و از خود چهار فرزند به نامهاى على ، عبد اللّه ، محمد و كامله باقى گذاشت ( سرزمينهاى شمالى پيرامون . . . ، پيشين ، ص 195 ؛ سفرنامه سديد السلطنه ، پيشين ، ص 605 ) .
دبير الملك ، ميرزا نصر اللّه خان : دبير الملك ، فرزند حاجى حسين خان جبّهدارباشى شيرازى ، كه به دليل كمالات و خط خوش و به واسطهء ميرزا عبد الوهاب خان كه در وزارت خارجه نايب الوزاره بود ، منشى وزارت خارجه شد .
زمانى كه ميرزا حسين خان سپهسالار وزير خارجه بود ، تمام امور اين وزارتخانه بر عهدهء او گذاشته شد . در سال 1301 ق . / 1883 م . به لقب دبير الملكى مفتخر شد و ناصر الملك رياست ادارهء عثمانى را به او واگذار كرد . در همين سال ، نايب اول و مدير ادارههاى امور خارجه و پس از آن وكيل امور آذربايجان در تهران شد . دبير الملك در سال 1317 ق . / 1899 م . وزير داخله شد ، در حالى كه پيش از آن ، سمت و عنوانش وزير رسائل خاصه بود . او در سال 1319 ق . / 1901 م .
و در سن 67 سالگى درگذشت . ( سفرنامهء سديد السلطنه ، پيشين ، ص 19 ؛ رجال وزارت خارجه ، پيشين ، ص 81 ، المآثر و الآثار ، پيشين ، ج 2 ، صص 563 - 564 ) .
دوست محمد خان بلوچ : دوست محمد خان ، والى كابل ، در سال 1272 ق . / 1855 م .
كه به سبب فوت برادرش كهندل خان ، قندهار را نيز به تصرف در آورده بود به تحريك انگليسىها به فكر تصرف هرات افتاد ، و به همين منظور ، جمعيتى را به تسخير فراه و سبزوار گسيل داشت . دوست محمد خان سپس يكى از پسران خود را به عزم تسخير سيستان فرستاد و از جانب دولت مركزى ايران ، حسام السلطنه مأمور دفع اين فتنه شد . حسام السلطنه با شكست دادن آنان باعث فرار ايشان به جانب هرات شد و قلعهء غوريان پس از محاصرهء قواى دولتى در 23 رجب 1272 ق . / 1855 م . تسليم شد .
او در سال 1279 ق . / 1862 م . به قصد تصرف فراه و هرات و سبزوار با جمعيتى از طوايف افغان ، قلعهء هرات را محصور كرد ، اما در همين اثنا درگذشت . ( حقايق الاخبار ناصرى ، پيشين ، صص 141 و 176 و 297 - 298 ) .
راس ، ادوارد چارلز « 1 » : متولد 23 سپتامبر 1836 م . / 1252 ق . و متوفى دوم فوريه 1913 م . / 1331 ق .
نمايندهء بريتانيا در گواتر از 1280 تا 1289 ق . / 1863 تا 1872 م .
نمايندهء سياسى مقيم در بوشهر در سال 1289 ق . / 1872 م .
سركنسول بوشهر از بيست و هشتم نوامبر 1295 ق . / 1878 م .
وى در بيست و ششم ماه مارس 1891 م . / 1309 ق . ايران را ترك گفت .
هامش
( 1 ) .Ross , Colonel Edward Charles