ايرانى با همكارى اوزلى و موريه در 1229 ق . / 1814 م .
او در 1251 ق . / هشتم ژوئيه 1835 م به سمت سفير منصوب و همراه هيئت ويژهاى براى اظهار تسليت فوت فتحعلى شاه و تبريك جلوس محمد شاه عازم ايران ، و در سوم نوامبر وارد تهران شد . وى در 1251 ق . / ششم نوامبر 1835 م . اعتبارنامه و در 1252 ق . / سىام آوريل 1836 م . حكم مربوط به پايان مأموريت خويش را تسليم كرد . اليس در ماه مه تهران را به قصد تبريز و مناطق مرزى ايران ترك گفت و تا ورود مك نيل فرستادهء جديد در 1252 ق . / بيست و سوم اوت 1836 م . در آنجا اقامت داشت ، و سپس در 1252 ق . / نوامبر 1836 م . به انگليس بازگشت . حقوق وى از 1251 ق . / بيست و چهارم ژوئيهء 1835 م . و 1252 ق . / تا دوم نوامبر 1836 م . معادل رتبهء سفير پرداخت مىشد ( ديپلماتها و كنسولهاى ايران و انگليس ، پيشين ، ص 29 ) .
اليسون « 1 » ، چارلز : فرستادهء ويژه و وزير مختار انگليس در ايران از 7 آوريل 1860 م . / 1276 ق . تا 15 ژوئيه 1872 م . / 1289 ق . ( ديپلماتها و كنسولهاى ايران و انگليس ، پيشين ، ص 134 ) .
امين الدوله ؛ ميرزا محمد صادق نورى مستوفى : ميرزا صادق يا ميرزا محمد صادق نورى مستوفى ، ملقب به قائم مقام و امين الدوله ، پسر ميرزا هدايت اللّه مستوفى و عموزاده و رقيب سرسخت ميرزا آقا خان نورى صدر اعظم ناصر الدين شاه بوده است .
وى در سال 1270 ق . / 1854 م . به سمت وزارت و پيشكارى فيروز ميرزا نصرت الدوله ، والى آذربايجان ، تعيين و در سال 1273 ق . / 1857 م . از اين سمت معزول شد .
با عزل ميرزا آقا خان نورى و بستگان وى از مناصب دولتى در هشتم محرم 1275 ق . / 1859 م . شش وزير تعيين شدند ، از جمله ميرزا صادق مستوفى به عنوان وزير كشور تعيين شده و ملقب به امين الدوله شده بود ، اما دير زمانى از زمان وزارت او نگذشته بود كه به واسطهء اختلافاتى كه بين او و وزراى ديگر ايجاد شد و بدگويىهايى كه از رفتار متكبرانهء وى در نزد شاه كردند ، وى معزول و لقبش نيز از او گرفته شد و به فرخ خان كاشى امين الملك اعطا شد . در سال 1284 ق . / 1867 م . باز ، مدت كوتاهى در تبريز به پيشكارى نصرت الدوله گماشته شد ، كه البته خيلى زود از سمت خود استعفا داد . قائم مقام چند سالى در تهران بدون كار مىزيست ، تا آنكه سرانجام در اوايل سال 1289 ق . / 1872 م . درگذشت . ( اعتماد السلطنه ، محمد حسن خان ، صدر التواريخ ، تصحيح و تحشيه و توضيح محمد مشيرى ، تهران ، روزبهان ، 1357 ، ص 240 ؛ مستوفى ، عبد اللّه ، شرح زندگانى من ، تهران ، زوار ، 1343 ، ج 1 ، ص 88 ؛ حقايق الاخبار ناصرى ، پيشين ، ص 242 ؛ بامداد ، پيشين ، ج 2 ، صص 168 - 170 ) .
امين السلطان ، ميرزا ابراهيم خان : آقا ابراهيم ، پسر زال ارمنى ، از اهالى سلماس بود . امير سليمان خان اعتضاد الدوله پدر او ، زال را ، در زمرهء غلامان خود ، در دستگاه خويش ، وارد نمود و سپس او را مسلمان كرده ، زنى مسلمان به او داد ، و آقا ابراهيم از آن زن زاده شد ؛ در ايام كودكى مدتى شاگرد كفشدوز بود و چون آقا اسكندر ، برادر آقا ابراهيم ، عضو آبدارخانهء سليمانخان ، معروف به خان خانان ، پسر امير قاسم خان و برادر اعيانى ، مهد عليا ، مادر ناصر الدين شاه بود ، آقا ابراهيم هم ، در همانجا ، خانه شاگرد شد . هنگاميكه ناصر الدين ميرزا ( وليعهد ) در سال 1263 ق . بجاى بهمن ميرزا ، به سمت حكمرانى ، به آذربايجان رفت ، آقا اسكندر متصدى آبدارخانه وليعهد گرديد ، و برادرزاده خويش را به همراه خود به تبريز برد . با به سلطنت رسيدن ناصر الدين شاه ، اداره آبدارخانه و سقاخانه به آقا اسكندر محول شده و آقا ابراهيم ، همينطور در دستگاه برادر خود ، با حقوق جزئى ساليانه ، به سر مىبرد ؛ پس از مدّتى مأمور خريد آبدارخانه سلطنتى شد ، و كمكم ، در اين دستگاه ، ترقى كرد تا اينكه آقا اسكندر ، در حدود سال 1280 ق . عازم مكه شد ، و پس از بازگشت درگذشت . با مرگ او سقاخانه و آبدارخانه ، ميان عمو و برادرزاده ، تقسيم شد ؛ سقاخانه را به آقا يوسف ، پسر آقا اسكندر ، و آبدارخانه را به آقا ابراهيم دادند ؛ و از اين تاريخ است كه به واسطه داشتن عقل و تدبير ، هوش زياد و زرنگى بيحد ، ترقى او آغاز شد . در سال 1286 ق . ، كه عنوانش آبدارباشى خاصه بود ، ملقب به لقب امين السلطان و در سال 1288 ق . به سمت صاحب جمعى منصوب شد . در سال 1294 ق . عضو دار الشوراى كبراى دولتى گرديد ، و لقب و عنوان جنابى هم به او داده شد و اين ادارات و وزارتخانهها بتدريج زير نظر او قرار گرفت : صندوقخانه - شترخانه - انبار غله مركزى - ضرابخانه - ساختمانها - باغات - قنوات - وزارت گمرك و خزانه و به طور كلى كمتر كارى ، در دستگاه دولت ، مىگذشت كه نظر او در آن مداخله نداشته باشد ؛ و وقتى هم كه مرد يكى از متمولين درجه يك ايران بود . آقا ابراهيم امين السلطان در تمام مسافرتها : سفر خراسان در سال 1284 ق و 1300 ق . ، سفر گيلان 1286 - سفر اول و دوّم اروپا در سالهاى 1290 و 1295 ق در سفر دوّم ناصر الدينشاه به مشهد در سال 1300 ق . از همراهان ناصر الدين شاه بود و در ماه رمضان در قريه داورزن درگذشت و در مشهد در حرم امام رضا ( ع ) مدفون گرديد .
( شرححال رجال ايران ، ج 1 ، پيشين ، صص 7 - 2 )
هامش
( 1 ) .Charles Elison.