سند شمارهء ( 396 ) مورخ : 28 ذيحجهء 1320 ق . / 1903 م . به : وزارت امور خارجه
28 ذيحجة الحرام 1320
نمرهء 15
در خصوص نايب كارگزارى لنگه در پست قبل مصدّع اوقات مبارك شد كه با اينكه فعلا آنجا خيلى اهميت پيدا كرده و مأمورين انگليس و فرانسه هر دو در آنجا مأمور مخصوص دارند ، صحيح نيست آنجا را بدون نايب كارگزارى گذاشت و از قرار تقرير مسيو دامبرون ، يك سال است مقرّرى آنجا مقطوع و توقيف شده است . چنان كه عرض شد لازم است يك شخص كافى به آنجا فرستاده شود حتى ميرزا عباسخان سرهنگ را هم كه عرض كرده بودم سمت نيابت كارگزارى به او داده بشود ، حال به واسطهء اهميّت امورات آنجا كافى ندانسته در خيال شخص قابل قاعدهدان كافى هستم .
جناب مستطاب اجل سالار معظم دام اقباله نيز مخصوصا ديروز همين مسئله را تذكار و يادآورى كرده فرستادن يك مأمور صحيحى را لازم دانسته تأكيد مىكردند . اگرچه با اين مقرّريها نمىتوان آدم صحيح كافى به جايى فرستاد ولى اكنون اين جزيى هم توقيف شده است . مستدعى است امر و مقرّر فرمايند ماهى پنجاه تومان مقرّرى آنجا ماه به ماه برسد كه بتواند يك شخص صحيحى به آنجا روانه نمايد و اين مطلب مهمّ را از مدّ نظر خارج نفرمايند . جناب سالار در خصوص فرستادن مأمورين مخصوص از طرف كارگزارى بنادر به مسقط و چند جزيرهء ديگر نيز كه در تحت حمايت دولت انگليس است ، اظهار مىدهند و اهميّت آن نقاط را خاطرنشان چاكر مىنمودند . چاكر هم مشغول تحقيقات از امورات آن صفحات مىباشد و ضمنا از حضور مبارك استمزاج مىنمايد كه آيا از طرف دولت اجازه مرحمت مىشود كه به آن نقاط مأمورين فرستاده شود يا خير و كمك معاشى به آنها مرحمت خواهد شد يا خير در هر حال چون تبعهء دولت علّيه در آنجاها زياد شده و حفظ حقوق آنها به هر اندازه كه ممكن بشود واجب است ، خالى از اهميّت نيست .
البته به امر و ارادهء هميونى ارواحنا فداه و حكم مطاع مبارك است . الامر الاشرف الاعظم العالى مطاع مطاع .
فدوى ، محمد على انصارى
سند شمارهء ( 397 ) مورخ : « 1 » 1321 ق . / 1904 - 1903 م .
هو اللّه
در بندر عباس با وجودى كه حمل نقرهء مسكوك و غير مسكوك از جانب اولياى دولت قاهره منع است حمل مىنمودند و همچنين با وجودى كه در سنهء ماضيه بارندگى نشده جنس گرمسيرات [ ] به كلّى ضايع گشته [ ] براى خلق اين صفحات بسيار بد مىگذرد و گندم را مبنى يك ريال و سى شاهى به عسرت تحصيل مىكنند . حاجى محمد صادق تاجر اصفهانى از محالات شيراز گندم به عباسى فرستاد و شركايش حمل مىنمودند و همچنين دواب را [ ] همه كس حمل مىكنند ، ديگر اينكه [ ] در [ ] شاهى رواج كرده بودند و پول سياه را بيست و هفت دانه در يكصد [ ] دادوستد مىكردند . برحسب امر اولياى دولت قاهره دستور العمل خود به حاجى احمد خان اظهار داشت كه اولا حمل نقره و جنس و دواب به خارج مملكت به كلى منع باشد ، ثانيا [ ] دو شاهى تمام رواج باشد و پول سياه ، سى عددى يك قران دادوستد شود . مشار اليه همه را قبول كرده و اعلام نامه نوشته به دروازه چسبانيده و قدغن كرد كه حكما از قرار حكم اولياى دولت ، جميع مردم رفتار كنند و پانصد تومان به شيراز فرستاد كه پول سياه آورده و در ميان خلق از قرار سى دانه يك قران رواج بدهد . نوشته هم در اين باب گرفته ، ارسال حضور داشت كه مطّلع باشند اگر من بعد خلاف اين نوشته ظاهر شود البته اولياى دولت قاهره به مقام مؤاخذه خواهند برآمد و به جهت اين امورات لازم است كه شخص امينى در هر يك از اين بنادر از جانب جنابعالى باشد كه اوقات رفتار حاكم و رعيت بر خلاف احكام دولتى مانع شده و به عرض اولياى دولت ابد مدّت قاهره برساند . به جهت اطّلاع جنابعالى معروض داشت . زياد چه جسارت دارد . امر ، جنابعالى است .
هامش
( 1 ) . براساس اسناد ديگر تعيين شد .