گل قرمز جزاير برحسب ارادهء علّيهء شاهنشاه شهيد به فدوى ده ساله اجاره دادهاند و تقديمى و مال الاجارهء امساله را هم گرفتهاند . فرمان به امضاى شاه شهيد و مهر و امضاى مبارك اعليحضرت اقدس شهريارى ارواحنا فداه صادر شده . به موجب فرمان جهان مطاع مبارك ، فدوى معامله به جناب معين التجّار نموده و مشار اليه هم مبلغى مخارج كرده .
حال از قرار معلوم بعضى در كار افسادند كه جزاير مذكور را به تكران ارمنى كه او مردى است هرزهكار و تبعهء دولت انگليس واگذار نمايند .
دو هزار گونه ضرر و زحمت براى دولت علّيه در آن متصور است . خدا مىداند هر مبلغى هم كه اضافه بدهد ، خلاف مصلحت دولت مىباشد .
مداخلهء او در اين سرحد موجب مفاسد كلّى خواهد شد .
تفصيل را مفصّلا ميرزا محمد على به عرض حضور مبارك مىرساند .
مستدعى است بذل توجهى و مرحمت مخصوصى بفرمايند كه به اين درجه اسباب بىاعتدالى [ ] دولتى در اين سرحد فراهم نياورد .
حسام السلطنه . [ مهر تلگرافخانهء مباركه ]
به تاريخ 4 شعبان المعظم سنهء 1313 .
سند شمارهء ( 339 ) مورخ : 1315 - 1314 « 1 » ق . / 1898 - 1896 م . از : ارشان و تكران ملكم به : وزارت امور خارجه
جناب مشير الدوله . شيوهء اين جانفشانان دولت هميشه در ترويج تجارت كه باعث ترقى مملكت است بوده و مىباشد . چنانچه جهازات آتشى احداث نموده جهت بار كشتى مال التجارهء ايران و علامت شير و خورشيد را بر دكل جهازات ما در درياهاى محيط و بندر فرنگستان كه افتخار تجارت ايران است ، افراشته مينمائيم و در ضمن چند سال قبل در [ ] ادخال نمودند . خاك قرمز جزيرهء هرمز را به فرنگستان افتادهايم و معادن هرمز را به زحمت و مخارج گزاف كشف نموديم و ماليات آن جا كه سالى چهل و پنج تومان بوده به هزار و پانصد تومان رساندهايم و مكان لامكان آنجا را به آبادى رسانديم و چندين سال هم به سرعت مشغول كار بوديم به اميد آنكه علاوه بر ترقّى مملكت هم نتيجه هم حاصل نماييم و در اين اوقات استدعا از مراحم ملوكانه به توسط بعضى از اركان دولت نموديم كه اجارهء ده سالهء جزيرهء هرمز به فدويان مرحمت شود . چنانچه هم به موجب اخبارى كه رسيده است استدعاى فدويان مقبول افتاده . اينكه چند روز قبل اخبار امتياز مرحمت به فدويان به گوش معين التجار رسيد و آن هم چون امساله بستگى به حكومت دارد ، طمع افتاده كه امر مذكور را از دست ما بيرون آورد و بنابراين تلگرافات چند به بعضى از اركان دولت بعنوان مشتبه كارى و تهمتبندى نسبت به فدويان نموده است البته غرض آن به همه واضح است . استدعاى فدويان اين است كه نگذارند حقوق ما و زحمت و خسارتى كه كشيدهايم در ترويج اين معامله به هدر برود و به صدور فرمان شاهنشاهى مفتخر نشويم كه به خاطر جمعى بتوانيم در ترويج و احداث تجارتهاى جديده مشغول شويم . متمّنى چنانيم از راه بندهنوازى ، فدويان را مأيوس نخواهند ساخت و نيز
مستدعى چنانيم كه عرض داشت فدويان را به خاك پاى اقدس همايونى ارواحنا فداه برسانند . ( جاننثاران دولت ارشان و تكران ملكم )
سند شمارهء ( 340 ) مورخ : 1315 - « 2 » 1313 ق . / 1898 - 1895 م .
هو
ديروز وزير مختار سوار شده بود طامسن صاحب را ملاقات كرده تا وقت مغرب هم آنجا بودم . فقرهء جزيره و شرايط را اظهار كردم . گفت مراتب را به وزير مختار ميگويم و جواب مىفرستم . گويا به آن شرايط راضى هستند . در فقرهء صد و پنج ، زياد گفتگو شد . اظهار رنجش از مسامحه ميرزا جواد خان مىكردند . مثلا در فقرهء حاجى على اصغر مىگفت دو سال است كار ما اظهار آن فقره بود . متصل [ ] حرفهاى نامناسب [ ] [ ] و به وزارت خارجه چه شفاها و چه مكتوبا اظهار نمود .
آخر هم پس از دو سال مسامحه [ ] ندهد صد پنج هم مرسوم [ ] كار [ ] على محمد [ ] ديگر زياد گفت . فدوى همه را به طور خوب جواب گفتم و طورى او را ساكت نمودم كه وزير مختار را از اين صرافت بيندازد .
تفصيل اين اجمال را شفاها به عرض حضور مبارك خواهم رسانيد . از توجه بندگان عالى اميد اصلاح هست زياده جسارتى ندارد . [ امضا ]
سند شمارهء ( 341 ) مورخ : 29 ربيع الثانى 1315 « 3 » ق . / 1897 م . از : محمد مهدى به : مشير الدوله ، وزير امور خارجه
[ نشان شير و خورشيد ]
ادارهء تلگرافى دولت علّيهء ايران
از بوشهر به طهران
هامش
( 1 ) . براساس اسناد ديگر تعيين شد .
( 2 ) . براساس اسناد ديگر تعيين شد .
( 3 ) . براساس اسناد ديگر تعيين شد .