مىشود . اگر از جناب معزى اليه ملاحظه مىفرماييد ، حرفى است عليحده و اگر ممكن است كه رفع اين يكهزار تومان را بفرماييد كه جناب قوام الملك مطالبه ننمايند ، ممكن است كه اقلا نصف آن مبلغ را اضافه بر يك هزار تومان اجاره نمود . بههرحال اگر اجازه مىفرمايند تا به همين دو هزار تومان تقديم و يك هزار تومان اجارهء ساليانه قطع نمايد .
زياده جسارت است . 2 شعبان 1313 .
سند شمارهء ( 330 ) مورخ : 2 شعبان 1313 ق . / 1896 م . از : كارگزارى بوشهر به : وزارت امور خارجه
در بندر لنگه با اينكه جاى عمده و معتبرى است مأمورى از وزارت جليلهء امور خارجه نيست و از براى قطع و فصل امور دايرهء فيما بين رعاياى داخله و خارجه غالبا بايد به نايب الحكومهء آنجا رجوع كرد . اين قبيل اشخاص هم ندرة اتفاق مىافتد كه بصيرتى در كارهاى خارجه داشته باشند . هروقت اشكالى روى دهد بايد نايب كارگزارى بندر عباس آنجا برود و اصلاح انجام دهد . با اينكه انگليسها در بندر عباس وكيلى ندارند ، سالهاست براى حفظ حقوق رعاياى خودشان وكيلى در لنگه گذاشتهاند . مرحمت پناه حاجى معتمد الدوله در عرض چند سال حكومت فارس يك نفر مأمور به اسم نايب كارگزارى بندر لنگه به تصويب مرحوم حاجى ميرزا عبد اللّه خان ، عمّ اين بنده ، معين كرده بودند و سالى سيصد تومان نيز براى معاش آن مأمور از بابت منافع حكومتى بندر لنگه تخصيص كرده بودند كه همه ساله به توسط مرحوم مزبور به مأمور بندر لنگه مىرسيد .
بعد از احضار مرحوم حاجى معتمد الدوله حكام چيزى ندادند و آن نقطه بدون مأمور ماند .
به نظر قاصر فدوى يك نفر نايب كارگزارى براى بندر لنگه خيلى لازم است . اگر سالى سيصد نه چهار صد تومان از منافع حكومتى آنجا عايد نايب كارگزارى شود ، فوايد كلى خواهد داشت .
حكام حالت مستأجر دارند . مأمورين وزارت خارجه مثل باغبانهايى هستند كه مواجبى از مالك مىگيرند و اشجار را حفظ مىكنند و درختها را تربيت مىنمايند . اگر باغبانها نباشند مستأجر در تابستان ميوه برمىدارد و در زمستانها هم درختها را به جاى هيزم مىسوزاند . اگر هر باغى باغبانى نداشته باشد درختها هر سال ثمر نمىدهند . به اميد مستأجر نمىتوان نشست . با اين تفصيل و در اين صورت اگر در هر نقطه يك نفر مأمور وزارت خارجه باشد خصوصا در اين بنادر ، حفظ حقوق رعاياى داخله در مقابل تبعهء خارجه به خوبى به عمل خواهد آمد . [ در حاشيهء سند آمده است ] تا اينجا خلاصه شود .
مقرب الخاقان رضا قليخان ، پسر معتمد السلطان كارگزار مشهد مقدس ، بيشتر از يك سال است كه در بوشهر به رياست پستخانه مأمور بوده ، جوان بسيار معقول ، مطّلع كار آزمودهاى است . على قليخان ، برادر كوچك مشار اليه ، نيز گويا در خدمتگزارى حضرت عالى است .
اگر به رأى مبارك حضرت عالى تصويب نمايد رضا قليخان براى مأموريت بندر لنگه يا بحرين هر كدام ميسر شود ، بسيار خوب است .
اين مستدعيات متواليهء فدوى باللّه الكريم نه از براى اين است كه به خيالات فاسده درصدد توسيع دايرهء خودم باشد . خداى واحد شاهد است كه از روى صرف دولتپرستى است .
كارگزارى بنادر چندان به نظر اهميت ديده نمىشود ولى اين بنده خدا را شاكرم كه حضرت عالى به واسطهء احاطهء كاملهء تامه به كلّيهء امور وزارت خارجه ، عرايض عاجزانهء صادقانهء فدوى را تصويب مىفرماييد و اميدوار به خداوندم كه شوكت قديمهء وزارت جليلهء امور خارجه در تحت رياست حضرت عالى چنان كه در همه دواير و نقاط اعاده داده شده ، در بنادر نيز ظاهر و باهر شود .
رضا قليخان چند روزى است از رياست پستخانه انفصال يافته و به طهران احضارش كردهاند ولى چون زمستان است و قدرى هم كسالت دارد ، فدوى او را از حركت بازداشته تا جواب عرايضم شرف وصول يابد .
زياده جسارت است . 2 شعبان 1313 .
سند شمارهء ( 331 ) مورخ : غرهء رمضان 1313 ق . / 1896 م . از : كارگزارى بوشهر به : وزارت امور خارجه
چنان كه در عرض تلگرافى 22 و عريضهء 23 شعبان عرضه داشت ، عمل هرمز را حسب الحكم با حاجى ناخدا على قطع نمود و سه طغرا برات تجارتى يكى مبلغ يك هزار تومان و دو طغراى ديگر هر يك پانصد تومان لف عريضهء مزبوره با پست گذشته تقديم نمود . از قرارى كه مشار اليه مىگويد دو هزار تومان نزد حاجى ميرزا حبيب اللّه موجود است و همين قدر كه حضرتعالى فرمايش كنند ، اطاعت خواهد كرد .
زياده جسارت است . غرهء ماه مبارك 1313 .