سند شمارهء ( 295 ) مورخ : 19 شعبان 1298 ق . / 1881 م . از : كارگزارى بندر عباس به : باليوزگرى انگلستان
مراسلهء كارگزارى كه به باليوزگرى نوشته
مكرّم دوستا معظّم مشفقا محترما
پس از ابلاغ سلام و استفسار از سلامتى حالات خيريت فرجام زحمتافزاى خاطر محبت ذخاير عالى مىدارد كه دوستدار برحسب اجازهء اولياى دولت قويشوكت عليهء ايران مورخهء 16 شهر شعبان از بندر عباس در جهاز [ ] صاحب سوار شده و امروز كه مورخهء 19 شهر شعبان وارد لنگرگاه بندر ابوشهر گرديد . لازم دانست كه خدمت لازم [ ] عالى زحمت اظهار دارد . عاليجاه مجدت همراه حاجى محمد على نايب كارگزارى در بندر عباسى حاضر است . براى انجام هرگونه امورات راجعه از آن دوست مشفق معظّم محترم زياده زحمت [ ] عالى راضى نگرديد يقين است كه مراسم مراقبات و مراتب باطنى خود در همه حال دريغ نخواهند فرمود . ايام عزّت و جلال [ ] برقرار باد . فى 19 شهر شعبان سنهء 1298 . لغايت 19 شعبان المعظم عرض شد .
[ مهر ] عبد اللّه ابن محمد .
سند شمارهء ( 296 ) مورخ : 26 محرم 1299 ق . / 1881 م .
فدايت شوم . مورخهء هشتم شهر حال چهار نفر از عملهجات گمرك كرمان آمدهاند در بندر و در كارگزارى منزل كرده [ ] پاكتى از جناب فخامت نصاب امين السلطان دام اجلاله به نام مبارك جناب جلالتمآب اجل اكرم افخم آقاى صاحب ديوان مد ظلّه العالى همراه داشته ، پاكتى ديگر از عاليجاه خان جان نايب قاطرخانه به نام سركار عالى ، دو پاكت مذكوره در جوف است . مىخواهند تنخواه مال التجاره كه از يزد و خاك كرمان وارد عباسى مىشود مطالبه [ ] نمايند . هرگاه [ ] نداشته باشند ، مطالبهء وجه گمرك نمايند . بنده جواب رئيس آنها كه آقا على ولد آقا محمد ابراهيم گمركچى قديم كرمان است داده كه اين مطلب دخلى به عمل بنده ندارد ، بايد برويد خدمت عاليجاه مجدت همراه آقا ميرزا سليمان نايب الحكومه اظهار مأموريت خود نمايند و مشكل است مستأجر گمرك عباسى و عاليجاه مشار اليه راضى شوند .
شما هم احكامى از حكومت فارس نداريد بايد پاكت جناب فخامت نصاب امين السلطان را فرستاد ، به هر نحو جواب رسيد ، عمل شود .
بعد آقا على مذكور رفت نزد عاليجاه نايب الحكومه . ايشان هم همين جواب را گفته بودند [ ] مرخص هستى در گمركخانهء عباسى مطالعه نمايى . بعد آقا على خواهش كرده بود [ ] آنچه تنخواه [ ] [ ] گمرك يزد و كرمان است برمىدارم مطالبهء وجه گمرك آن نمىشود تا حكم از شيراز برسد . اگر بايد مطالبه شود هر چه صاحبش در بندر است ، در بندر مطالبه مىشود و هر چه در يزد و كرمان باشد سياهه مىفرستم در همانجا مطالبه نمايند . اين مطلب هم عاليجاه نايب الحكومه راضى نشده بودند حال خيال دارد برود در [ ] بردارد . تا اينجا تفصيلى است كه وقوع يافته . بنده اطلاعات خود را عرض مىنمايد [ ] از اصل يزد و كرمان حمل مىشود [ ] گمرك دارند بعضى تنخواه كه از بلوكات حمل بندر مىشود قرار گمرك يزد [ ] مىباشد مثل اينكه ائيل افشار و [ ] تمام مىنمايند اگر جهت فروش به كرمان ببرند ، گمرك مىدهد و هر چه به بندر مىآورند گمرك كرمان نداشته در بندر گمرك مىدهد و مىفروشند . كذالك قافلهء رودبارى مىآيد ، پشم و روغن مىآورند ، گمركى نداشته و [ ] ندارد كذالك گردو و مورد و غيره از بلوكات كرمان مىآورند اگر [ ] شود مطالبهء [ ] نمايد . اينها ندارند [ ] و مطالبهء گمرك جديد خواهند كرد . در بندر صاحب مال دو گمرك بايد بدهد . يك گمرك عباسى و يكى هم گمرك كرمان و كار مشكل خواهد شد . همين آقا على و سه نفر ديگر در بين راه هر چه قافله ديده بودند مطالبه [ ] از مكاريان گرفته كه در بندر بدهند . شش طاقهء عالى از مكاريان افشار گرفته در بين راه ، همراه آورده بودند ، مطالبهء گمرك داشتند . صاحب مال رفت خدمت نايب الحكومه ، عارض شد از عملهء گمرك گرفته و [ ] به مكارى افشار كه هنوز عمل شما برقرار نشده . تفصيل اين است . آقا على مطالبهء جواب پاكت [ ] را دارد . زياده جسارت است . فى 14 شهر محرم الحرام سنهء 1299 .
سند شمارهء ( 297 ) مورخ : 7 صفر 1299 ق . / 1881 م .
فدايت شوم . در بين مقدمه مسموع شد كه گفته بودند حاجى على اكبر ميل ندارد تنخواه آن نازل شود . بنده شنيده فورى يك نسخه را از حاجى على اكبر گرفت و در ظهر آن هم گفتم قبض الوصول نما كه رسيد و فرستاده شد نزد عاليجاه آقاى نايب الحكومه كه [ ] قبض كرده را از حاجى على اكبر گرفته تصور مىنمايند . از بابت طلب كه مشار اليه مسامحه دارد خودشان به زور نازل نمايند . خيلى كار پيچيده شده است . خدا آسان كند دشوارها را . اميد است به خوبى قطع و فصل شود .
انشاء اللّه كه باعث محاورهء دولتى نشود تا خدا چه خواهد .
زياده جسارت است . فى 7 شهر صفر المظفر 1299 .