به تاريخ 22 شهر جميدى الثانيهء سنهء 1290 .
سند شمارهء ( 266 ) مورخ : شهر رمضان 1290 ق . / 1873 م . از : وزير امور خارجه به : كارگزارى بندر عباس
كارگزار عباسى . شهر رمضان المبارك 1290
مقرب الحضرة الخاقانية
از مضمون كاغذهاى مورخهء 5 شهر رجب المرجب آن مقرب الحضرت تفصيلى كه به طور روزنامه در كتابچه از وقايع مسقط نوشته بود ، مطّلع شده ، فرستادم از عرض لحاظ انور اقدس همايون شاهنشاهى روحنا فداه گذشت .
از عارضهء مزاج خود به جهت ماندن در فصل تابستان بندر عباسى كه اظهار داشت موجب نگرانى خاطر است . انشاء اللّه تا به حال به كلى رفع نقاهت آن عاليجاه شده است و از سلامت احوال خود آگاهى خواهد داد . اينجانب هرگز رضا نداده و شما را مجبور نكردهام كه حتما بايد در فصل تابستان آنجا بمانيد . چنانچه مكرّر اجازه خواسته بود به شيراز بيايد به شرط اطمينان از اداره و پيشرفت امور كارگزارى ، رخصت داده بودم و هيچ وقت مضايقه نداشته و ندارم . حالا كه آن مقرب الحضرت زحمت التزام خدمت دولت را بر راحت مقدّم داشته است انشاء اللّه تعالى عاقبت خير خواهد داشت .
از وقايع و اتفاقات بعد از ورود موكب مسعود از سفر فرنگستان به مقرّ سلطنت عظمى كه آگاهى خواسته بود ، در طى روزنامهجات منطبعهء دار الخلافة الباهرة به اطلاع آن مقرب الحضرة خواهد رسيد .
در باب قيمت تذكره كه نوشته بود تا به حال به آن صفحات تردد نمىشد و فصل اقتضا نداشت . از وقتى كه سورت گرماى آن صفحات شكست و بناى تردد شد ، البته تذكره به خرج داده و خواهيد داد و تنخواه كم و زياد هر چه جمع شود ، خواهيد فرستاد .
تبديل ارفل نام ، وكيل بنگل كمپانى را كه نوشته بوديد ، قطعا به جهت سوء رفتار او نسبت به حجاج و شكايت آنها و اظهار وزارت جليلهء خارجه به سفارت دولت انگليس است ، آن مقرب الحضرة به هر وسيلهء مناسب به مردم برساند و اميدوارى بدهد كه دولت علّيه از رعايت و جانبدارى تبعه و رعاياى خود غفلت نخواهد داشت .
مطمئن باشيد در باب تعمير و استملاك تبعهء خارجه در خاك ايران كه آن مقرب الحضرة العلّية شرحى نوشته و استفسار تكليف كرده بود ، تفصيل مراتب در كتابچهء دستور العمل كارگزارى بندر عباسى مندرج است . رجوع و استعلام تكليف خواهد كرد . از مفاد عهدنامهء دولتين ايران و روس كه مبناى ساير عهدنامهجات بر آن است ، مستفاد مىشود كه مادام براى تبعهء خارجه ، خانه براى نشيمن و انبار براى وضع امتعه در خاك ايران مقدور و ممكن مىشود ، نمىتوانند استملاك كرد و اين فقره معمول به و مصدّق مأمورين دول متحابّه در همه جاى ممالك محروسه است . به عهدنامهء [ تر ] كمانچاى آن عاليجاه امعان نظر نموده از ملاحظهء آن و دستور العمل كارگزارى تكليف خود را خواهد يافت .
فقرهء تعمير املاكى كه در بندر عباسى رعاياى دولت انگليس بر خلاف عهدنامه و قرار دولتى در دست دارند ، هرگاه طورى باشد كه مؤدى به ازدياد خانه و ملكى به تازهگى شود ، البته به قاعده و به نحوى كه حرفى از ميانه برخواسته نشود ، ممانعت خواهد كرد و [ ] مراقب خواهد بود كه اين املاك به تبعه و رعاياى دولت علّيهء ايران منتقل شود و در دست آنها نماند . اطلاعا قلمى داشته كه مطع و مواظب باشد .
سند شمارهء ( 267 ) مورخ : 1290 - « 1 » 1287 ق . / 1874 - 1870 م . از : احتمالا « كارگزارى بوشهر » به : وزارت امور خارجه
تصدّق حضور مباركت شوم . صورت طومارى كه در سنهء 1285 عاليشأن بن راشد تاجر حيدر آبادى به اين بندهء درگاه سپرده است لفا به جهت استحضار ، حضور مبارك فرستاده چنانچه معروض شد در آن زمان مشار اليه سه طومار درست كرده و به جهت مقرب الحضرة العلّيه حاجى احمد خان و مرحوم مغفور ميرزا ابو ترابخان كارگزار و سايرين رسانيده . يكى را به باليوزگرى بندر ابوشهر فرستاده ، يكى به اين چاكر درگاه سپرده است ، يكى در نزد خود نگاهداشته . عاليجاه عزت و سعادت همراه كپتان [ ] صاحب ملاحظهء هر سه طومار نموده هيچيك موافق نبود . البته هرگاه مقرون به صحت بود موافقت مىنمود . زياده جسارت است . الباقى امره الاشرف العالى مطاع .
سند شمارهء ( 268 ) مورخ : 16 ربيع الاول 1291 ق . / 1874 م . از : كارگزار بندر عباس به : وزارت امور خارجه
سواد جوابى است كه به معزى اليه اظهار شده .
مكرم دوستا مشفقا محترما .
هامش
( 1 ) . براساس سند شمارهء 251 به تاريخ 6 جمادى الثانى 1287 ، ميرزا ابو تراب در آن زمان در قيد حيات بوده است .