على العجاله شصت نفرى تفنگچى مقرر داشتهاند . جزيرهء قشم را مصلحت ندانستند . كدخدايان مينا و شميل حاضر و شرفياب حضور مبارك شدند . مصطفى خان بستكى و آقا فتحعلى گراشى هم حاضر ركاب مبارك گشتند . اين روزها رخصت معاودت حاصل مىنمايد .
شيخ خليفه ، حاكم بندر لنگه ، و شيخ مذكور خان ، ضابط گاوبندى و بنادر عسلويه و طاهرى ، فردا به عزم شرفيابى وارد مىشوند . حاجى احمد خان بندرى از جانب جناب امام مسقط با عريضهء معزى اليه روز 17 شهر حال در جهاز آتشى وارد و شرفياب حضور مبارك نواب مستطاب اشرف ارفع امجد و الا حسام السلطنه العلّيه روحى فداه گرديد .
باقى قسط ديوان اين بندر از بابت هذه السنه تمام و كمال رسانيد و سند خرج براى جناب امام مسقط گرفت . عريضهء عاليجاه كرنل بيلى ، باليوز بندر ابوشهر ، هم مصحوب مشار اليه مبنى بر سفارش رعاياى دولت انگليسيه مىبود از لحاظ مبارك گذرانيد . اين دو سه روزه كه حاجى احمد خان مدلا شرفيابى حاصل مىنمايد ، بايد ديد چون شود . هر قسم وقوع يافت در ثانى عرض مىنمايد . نزاع فيما بين صبيهء سالم ، امام مسقط ، و صيد حمد بن سالم ، خالوى معزى اليه ، به استصواب اتباع عرب به اصلاح انجاميده و اين روزها از هركه خيال معاودت به مسقط را داشته است . كرنل بيلى ، باليوز بوشهر ، هم در مسقط بوده است .
محتمل است در اين جهاز آتشى به عزم بندر ابوشهر بيايد .
زياد لازم العرض نيست . ايام مرحمت مستدام باد .
سند شمارهء ( 231 ) مورخ : 23 ذيقعدهء 1285 ق . / 1869 م . از : كارپرداز ايران در بمبئى به : وزارت امور خارجه
هو
از قرارى كه عابرين كه از بندر عباسى به بمبئى آمدند ، مذكور نمودند حاجى احمد مينابى خود به نفسه متصدى حكومت و رياست بندر عباسى است و مباشر عملجات گمركخانهء آنجا نيز به اختيار مشار اليه است . غير او احدى را در عمل بندر و توابع و ساير امر و نهى باقى نيست . كسى را در امور آنجا دخالتى نمانده ، هركه از هر جهت قبل بر اين بوده است تماما مسلوب اليد و به اختيار او مىباشند و خود حاجى احمد هم پاره خيالات در آبادى فرضه و بارانداز آن بندر به كار مىبرد و از جمله بارى كه از دريا در حين پايين نمودن مال التجاره و غيره از جهازات و بغلجات آب دريا جزر و مد مىشود ، عمله و حمّال گمركخانه مىبايست از دويست و سيصد زرع مسافت بار را از جهازات و بغلجات به دوش كشيده به خشكى برسانند . حاجى احمد قرار داده ، همان قدر جا را از سنگ و خاك پر كرده خشك نمايد كه به جهت نزول اموال سهل و آسان باشد و مردم در زحمت و تعب نباشند و نيز فرستاده از كراچى ده چرخ گارى گاوى به جهت حمل و نقل سنگ و خاك كه مصالح عمدهء اين كار است ، بياورد . در صورت صدق ، اصل اين عمل خوب و با فايده است اما بايد كارگزاران فارس ملتفت باشند كه چنين اراده كه حاجى احمد دارد مخارج از مال خودش است يا از مال ديوان هرگاه از مال خودش است بايد كارداران فارس قرار و مدار و بند و بست درست در اين باب نمايند كه بعد از عزل يا انقضاء مدت اجارهء او ، دعوى اعيان و آبادى ننمايد چرا كه با تبعيت او به دولت انگليس ، از اينگونه دعوى از او هيچ بعيد نخواهد بود . هرگاه بخواهد از مال ديوان اخراجات نمايد ، مداخل و منافع زياد حاصل و عايد او خواهد شد . هر چه در آن بندر خرج شود چهار و پنج مقابل بايد به اجاره افزوده نمايد زيرا كه هر چه به جهت بارانداز آن بندر مخارج شود ، اضعاف و مضاعف برداشته خواهد شد . بىجا و بىجهت اينگونه منافع عايد خزانهء عامره نشود و مفت و مسلّم به كيسهء ديگران نرود ، از حزم و احتياط كارگزاران بعيد خواهد بود .
بديهى است بندگان جناب عالى امر خواهد فرمود كه كارداران فارس كمال مراقبت و اهتمام را به كار برده و صرفه و غبطهء ديوان اعلى را از دست ندهند .
زياده جسارت است .
23 شهر ذيقعدة الحرام 1285 .
سند شمارهء ( 232 ) مورخ : 1285 « 1 » - 1282 ق . / 1869 - 1865 م . از : كارگزاران خارجهء بندر عباس به : وزارت امور خارجه
نمرهء 2 / 1
فدايت شوم .
امروز كه چهارشنبه 8 شهر رمضان المبارك است پانزده روز مىشود كه فدوى وارد شيراز شده و كررا به قدر ميسور شرفيابى خدمت نواب مستطاب و الا حسام السلطنه دام اقباله حاصل نموده فرمان قضاجريان همايون را با احكام مطاعه به نظر ايشان رسانيده ، فرمايش فرمودهاند كه انشاء اللّه اين چند روزه شماها را روانه مىنمايم يعنى فدوى و ميرزا محمد خان كارگزار خارجهء ابوشهر ، را چون جزء و عهدهء دستور العمل فدوى اطاعت فرمايشات و الا است انتظار دارم كه نواب و الا فدوى را روانه فرمايند . حالت معطّله به جهت خود فدوى نمىباشد .
در باب تذكره به جهت بندر عباسى هنگام مرخصى قرار شد
هامش
( 1 ) . براساس اسناد ديگر تعيين شد .