حضور مهر ظهور همايون رسانيدم . در ضمن همان دستخط همايون كه سواد آن براى شما ارسال شد امر و مقرر فرمودهاند كه جميع امور مأمورين خارجه از تلگرافچى و ساير عموما بايد بعد از اين به اطلاع و استصواب و استحضار شما باشد . هر كدام را كه موافق قاعده و قرار معاهدهء تلگرافى و مطابق مصلحت دولت ابدآيت ندانيد از روى قرار معاهدهء مسطوره ممضى نداريد و جواب كافى و منكب [ منكوب ] بگوييد .
خاصه در فقرهء اختلاط و آميزش آنها با اهالى فارس بايد كمال مراقبت و اهتمام را مرعى و ملحوظ داريد كه به هر تدبير و وسيلهء ممكنه راه مخالطه و مراودهء آنها را علاوه بر حد ضرورت و لزوم ، مسدود نماييد و هميشه روزنامهء رفتار و حركات و سكنات آنها را براى وزارت امور خارجه بفرستيد و از روى حقيقت و استحضار بدهيد .
در باب طلب دو نفر از اهل شيراز كه نوشته بودند براق نام تلغرافچى نگاهداشته و رقعجات سؤال و جواب عاليجاه هاشم خان ، فراشباشى نواب مستطاب حسام السلطنه ، را هم كه با عاليجاه ميرزا حسنعلى خان كرده بودند ، فرستاده بودند مستحضر شدم . در مماطله و نگاهداشتن طلب آن دو نفر و حتى حرف مقرون به حساب نداشتهاند . البته شما قويا مترصد در مطالبهء طلب اينها برآمده مسترد و عايد سازيد و بعد از اين هم مراقبت كامله به عمل آورند كه از اين قبيل معاملات با آنها بدون استحضار شما ننمايند . حرر فى 8 شهر شعبان المعظم 1285 .
ايضا در باب فقرهء تلگرافچيهاى انگليس علاوه بر دستخط همايون كه سواد آن نزد شما ارسال گرديد و از مدلول آن مستحضر خواهيد شد ، جناب جلالتمآب آقايى مستوفى الممالك مد ظله العالى هم حسب الامر همايون به نواب مستطاب و الا حسام السلطنه تلگراف كردند كه رجوعات تلگرافچيهاى انگليس را بعد از اين به كارگزار امور خارجهء فارس بيندازند .
البته نواب و الا هم برحسب حكم همايون مشغول و مراقب اجراى آن خواهند بود و اينجا در طهران هم از وزارت امور خارجه كه از مدلول حكم همايون مستحضر شدند كه بعد از اين رجوع تلگرافچيهاى انگليس بايد شما هم موافق معاهدهء تلگرافى عمل نمايند . شرايط معاهده نبايد تخلف شود . حرر فى التاريخ .
سواد كاغذ به كارگزار خارجهء فارس
در باب ساعت قاب طور كه نوشته بودند عاليجاه لوت [ ] براى مقرب الخاقان ميرزا محمد عليخان قوام الملك تعارف آورده البته حسام السلطنه اجازه براى ابلاغ آن خواسته بود . نواب معزى اليه اظهار و موقوف به حصول اجازهء همايون داشته بودند . برحسب [ ] تلگراف به نواب معزىاليه اجازه حاصل شد كه لوت صاحب قاب مزبوره را به مقرب الخاقان قوام الملك بدهند . اين معنى بديهى و واضح به حسن مراقبات نواب معزى اليه و به عون اللّه تعالى نظم كار اين قبيل آميزش و مراودات منقصتى و عيبى نخواهد داشت و [ ] خارجه هزار گونه مراوده فيما بين بيگانه و اهل مملكت يك ذره ضرر و منقصتى بر آن مترتب نمىشود بلكه بر مراتب [ ] انشاء اللّه تعالى براى نظم مملكت فارس هم از اين قبيل مراودات ضررى حاصل نخواهد بود . فى شهر شعبان المعظم 1285 .
سواد كاغذ به كارگزار مهام خارجهء فارس
مشروحات انفادى شما كه مورخ به بيست و پنجم رجب المرجب [ ] و حالات و اخبار جناب صيد سالم و مشعر بر ورود او به جزيرهء قشم و مستدعيات عاليجاه حاجى احمد خان بود و اصل و از تفصيل [ ] و استحضار حاصل آمد . جميع نوشتجات شما كه مشتمل بر عمل مسقط و [ ] عاليجاه ميرزا عبد اللّه مأمور مسقط ، خدمت نواب مستطاب [ ] و آميزش مراودهء مأمورين خارجه با اهالى و اعيان فارس [ ] همه به شرف لحاظ نظر انور اقدس همايون مقرون آمد و دستخط و توشيح يافته بود كه اينك سواد آن لفا براى استحضار و اطلاع شما ارسال گرديد . علاوه بر آن برحسب امر قدر قدر همايون روز هشتم اين ماه شعبان المعظم ، جناب مستطاب آقايى مستوفى الممالك مد ظله العالى هم در باب فقرهء بندر عباسى و جناب صيد سالم با تلگراف خدمت نواب مستطاب اشرف و الا بعضى فقرات اعلام و اخبار دادهاند كه از مدلول فرمايشات سنيهء همايون چه به توسط خبر تلگرافى و چه از ملاحظهء سواد دستخط مبارك مستحضر خواهند شد و قرار تكليف و دستور العمل بعد ازين خود را خواهيد فهميد اجمالا خود نواب اشرف و الا حسام السلطنه در عمل بندر عباسى برحسب اذن و اجازهء ملوكانه اختيار دارند هرطور مصلحت و مقتضى دانند از آن قرار معمول خواهند داشت و جواب با صوابى براى خواهشهاى جناب صيد سالم و مستدعيات عاليجاه حاجى احمد خان خواهند فرمود و قرار كافى و كامل خواهند داد . 9 شهر شعبان 1285 .
در ثانى جناب امين الدوله برحسب حكم همايون اقدس اعلى تلغراف كردند به نواب مستطاب حسام السلطنه كه البته مستحضر شدهايد كه اين قرارداد متن منسوخ است و فرمايش ثانوى همايون را بايد نواب معزى اليه مجرى فرمايند كه حكم و قرارداد همان است . براى استحضار شما نگاشت . ( [ ] آن عبارت از ضبط بندر و منضمات است . )
سند شمارهء ( 220 ) مورخ : « 1 » 1285 ق . / 1869 - 1868 م .
هو
قربانت گردم . در باب وجه يك هزار تومان قراردادى امام مسقط كه تفصيل آن را مكرّر عرضه داشت نموده بود و امام مسقط و شيخ سعيد را اطمينان محرمانه داده بودند كه تنخواه را ندهد و فدوى ميرزا آقا را سابقا روانه بندر نموده بودم . ديروز كه هفدهم شهر محرم بود ، مشار اليه از بندر وارد شيراز شد . به فضل خداوند و توجه الطاف آن
هامش
( 1 ) . براساس اسناد ديگر تعيين شد .