سند شمارهء ( 209 ) مورخ : 2 رجب 1285 ق . / 1868 م . از : كارپرداز ايران در بمبئى به : وزارت امور خارجه
از قرارى كه خبر صحيح رسيد صيد عزّى بن عيسى كه از آل بو سعيد و بنى اعمام امام مسقط است به اسم خونخواهى صيد ثوينى جمعيت زيادى از طوايف مختلفهء برّ عمان به دور خود جمع و لواى مخالفت صيد سالم را افراشته اول هجوم به قلعهء بركه كه 3 ميلى شمال و مغرب مسقط واقع و محكمترين قلاع ولات مسقط است آورده به اندك كوشش تصرف مىنمايد و بعد از چند روز ، روانهء مطرح كه سه ميل به مسقط است شده آنجا را هم به تصرف درمىآورد . اهالى مطرح و مسقط از مشاهدهء اين احوال مضطرب و مشوّش شده به هم برآمدند بازار را بسته ، ابواب معاملات را مسدود ساخته ، جمعى به فكر حفظ و جابهجا نمودن اموال قيمتى افتادند . بعضى عيال و اموال را به جهازات و بغلهجات حمل نموده ، دريايى شدند . عزّى بن عيسى كه پريشانى احوال مردم را مشاهده نمود كافّهء اهالى آن دو بندر را به اقسام مختلفه مطمئن و آسودهخاطر ساخته اسباب تفرقهء آنها را جمع و قسمخورده كه به هيچ وجه گزندى به جان و مال و عيال آنها نخواهد رسيد . مقصودش فقط عزل امام پدركش است .
لهذا تجّار و رعايا و غيره خوف و تشويش را از خود دور و در كمال قوّت قلب عزم رحيل را بدل به اقامت نموده ، هر كسى به كار خود مشغول شد و عزّى بن عيسى بعد از مطمئن ساختن مردم ، شب پانزدهم شهر جمادى الثانيه جمعى را در مطرح مستحفظ گذاشته كه نماز شام را خوانده ، قرار نماز عشا را بعد از تصرف مسقط داده ، روانه مىشود . حين ورود مسقط جنگ سختى روى مىنمايد كه زياده از چهل و پنجاه نفر كشته مىشوند و به اندك كوشش ، جمع شهر مسقط به تصرف ياغيان درآمده ، صيد سالم عرصه را تنگ ديده با قليل جمعيتى در قلعهء جلالى بالاى كوه و محكمترين قلاع مسقط است ، تحصّن جست . اسباب و اموال و اشيائى كه از مدّتها در خانوادهء امام جمع و فراهم شده بود و فرصت حمل به جهازات نكرده بودند به عرصهء نهب و غارت درآمد . آنچه توانستند به يغما بردند و به هيچ فروختند و آنچه را بردن ممكن نبود ، ضايع و خراب ساخته جز خرابى و غارت عمارات و اسباب امام ، ديگر به هيچ وجه دست تعدى به مال ادنى رعيتى دراز ننمودهاند و احدى را قدرت تعدى رعيت نيست . فيصلهء امور و دعاوى مردم را هم مفتى كه معين است بر وفق شرع فيصله مىنمايد و اين نحو حسن سلوك صيد عزّى مايهء ميل خاطرها به امامت او و مزيد تنفر قلوب مردم از سالم گرديده و كنون همهء همت صيد عزّى مصروف به استخلاص قلعهء جلالى و بروج مسقط از تصرف سالم و اتباع اوست و مشهور بوده است كه سالم خيال فرار دارد كه اگر بتواند خود را به جهازاتى كه عيال و اتباعش قرار دارند ، پناه جويد . كانسل انگليس هم همراه سالم در قلعهء جلالى و همه منتظر كرنل بيلى بودهاند كه از كراچى به آنجا رفته ، قرارى بدهد و سالم ، طمع داشته است كه چنانچه بيلى سال گذشته صيد تركى را از سر او رفع كرده ، امسال هم اينها را رفع نمايد ولى خيال محال است .
دويم شهر رجب المرجب 85 [ 12 ] .
سند شمارهء ( 210 ) مورخ : 2 رجب 1285 ق . / 1868 م . از : احتمالا « كارپرداز ايران در بمبئى » به : وزارت امور خارجه
هو
كيفيت پريشانى امور صيد سالم و افتادن مسقط به دست ديگران به نحوى است كه در عريضهء جداگانه عرض شده . خوددارى سالم در حقيقة محض اين است كه كرنيل بيلى رسيده شايد التيامى ميان او و بنى اعمامش داده او را مجددا در مسند امامت مستقل نمايد ، ولى سبب تنفّر قلوب اهالى مسقط و عمان از صيد سالم و زحمتى كه در اين قليل مدّت حكومت او كشيدهاند ، مشكل است كه ديگر تمكين به امامت او كنند و حمايت بيلى مفيد فايده و مثمرثمرى باشد . چنانچه مأمور انگليس كه همراه صيد سالم است چند دفعه به طور تهديد پيغام به صيد عزّى بن عيسى داده بود كه ترك فتنه و فساد نموده و معاودت كند به محل خود و يك دو جهاز جنگى كه به مسقط رفته توپى چند به جهت ترسانيدن اعراب انداخته ، لكن اعراب اعتنائى به [ ] و توپها نكرده و جواب دادهاند كه شما حق حرف زدن در باب رعاياى خود داريد ؛ اگر نسبت به آنها ظلمى واقع شود ما جواب مىدهيم و به جهت ساير امور حق گفتگو نخواهيد داشت . ما بنى اعمام هستيم . خود دانيم با صيد سالم ، و چون خون ناحق در ميان طايفه واقع شده ، بر ما تلافى و خونخواهى لازم است . صيد سالم كه پدرش را كشته نبايد در مسند امامت جلوس كند . به غير از او هر يك از اولاد صيد سعيد خان والى شود ، احدى را نزاع و جدالى نخواهد بود .
بالجمله كارگزاران بمبئى كيفيت را به كلكته نوشتهاند . آنچه جواب آيد به كرنيل بيلى دستور العمل خواهند داد كه جارى نمايد .
صيد تركى هم بعد از وقوع اين كيفيت سر و گوشى مىجنباند .
كورنر هم به او گفته است كه انشاء اللّه اميدوارم كه حكومت مسقط به تو برسد به شرط آنكه كردار در آنجا را بر وفق رفتار اينجا قرار دهى .
على اىّ حال چون اعتقاد انگليسها هم شده كه تا سالم والى باشد ، جنگ و جدل در مسقط و عمان خواهد بود و حضرات مبتلاى زحمت ؛