به همين جهت اين اوقات مردم طالب و مايل هستند بر توقف عباسى .
از مرو و شيراز و كرمان به جهت كسب و تجارت مىآيند و از بحرين و مسقط هم چندين خانهوار محض آسوده بودن آمده به بيرون قلعه منزل كرده و ساكن شدند . آنچه از ظاهر حال حاجى احمد خان مشاهده شده و مىشود ، مقصودش آبادى بندر و آسودگى مردم است . چنانچه از يك فرسخى بندر كه آب شيرين دارد مبلغى خرج كرده مشغول بيرون آوردن قنات است تا الاحال چهل [ ] قنات زده اگر اين قنات به اتمام برسد و آب شيرين جارى به بندر بيايد هوا و آبادى آنجا روز به روز در تزايد خواهد بود . [ امضا ] .
سند شمارهء ( 195 ) مورخ : 1285 « 1 » ق . / 1869 - 1868 م .
قربانت گردم . در دو سال قبل كه مكرّر مستدعى گرديد تنخواهى به جهت صرف تعزيهء بندر عباسى مرحمت شود و در دو سال گذشته يكصد تومان مرحمت و برقرار فرمودند و به خرج دستور العمل تنگوزئيل فارس هم آمده و فدوى اين معنى را در بندر قرار داده و تعزيه دارى نمودهاند . حال مباشرين مىگويند كه اين صرف تعزيه به جهت مسقط است و رجوعى به بندر ندارد . استدعا آن است كه ملفوفهء فرمان همايون مقرر گردد كه صادر و ارسال شود كه مبلغ مزبور مخصوص بندر عباسى است . بايد به استصواب اين فدوى مخارج شود . دخلى به مسقط ندارد و در دستور العمل هم مخصوص به جهت بندر است . امره الاجل الاكرم مطاع [ حاشيهء سمت راست سند ] عاليجاه ميرزا مهدى خان از كتابچهء دستور العمل سنهء ماضيهء فارس مشخص نمايد . اگر به اسم بندر عباسى است باز در كتابچه به همان اسم نوشته شود . فرمان همايون هم صادر گردد .
سند شمارهء ( 196 ) مورخ : « 2 » 1285 / 1869 - 1868 م . از : كارگزار ايران در بمبئى به : وزارت امور خارجه
هو
در باب عدم اعتناى كارگزاران دولت انگليس به حاجى احمد و معاودت او به بندر عباسى و شهرت دادن كه با لشگر ايرانى بر سر مسقط خواهد رفت ، شرحى جداگانه عرض شده ، به هيچ وجه شكى نيست در اين وقت كه صيد سالم و حاجى احمد از كارگزاران دولت انگليس مأيوس شدهاند در كمال عجز و فروتنى متوسل به كارگزاران فارس شده استمداد خواهند نمود ولى كارگزاران فارس بايد تأمل وافى در مآل اين كار نمايند و مطمئن به حرفهاى مزوّرانهء حاجى احمد كه عروس هزار داماد است نشوند و به خاطر بياورند روزى را كه كرنيل بيلى را پنج روز به جهت خود قرار داده و به جهت اجارهء بندر عباسى حكمران فارس را به دو جهاز پوسيدهء صيد سالم تهديد مىكرد و نيز غورى در اين مطلب نمايند كه اگر حرفهاى بيلى در باب دادن عباسى به صيد سالم به موجب دستور العمل دولت انگليس بوده ، دولتى كه در جزئيات امور تقويت صيد سالم را نمايند ، چگونه در اين وقت به هيچ وجه اعتنايى به او ندارند . البته اندكى افسوس به كارهاى گذشته و عدم بصيرت خود خورده و بصيرت كافى در كارهاى بعد از اين به خرج دهند . تصور نفرمايند كه انگليس [ ها ] دروغ نمىگويند . اين طايفه دروغ را از همه بهتر مىگويند و موقع نقض عهد را خوب مىدانند . آدم بايد دروغ آنها را از راست فرق نموده مطمئن به اظهار خصوصيت آنها كه به اقتضاى وقت مىكنند ، نشود و به ملاحظهء خاطر آنها صرفهء دولت و ملت را از دست ندهد و اگر نفعى در اعانت سالم بود يقين است كه كارگزاران انگليس به اين قسمها با او حركت نمىكردند و زندگى [ ] با كمال كرده و در كمال اطمينان در قشم نشسته به خاطر جمعى مداخل بندر است چه اينكه در ايام دولت و حكومت هم عمدهء زندگى سالم و پدرانش از مداخل [ ] مضبوطى كه مقرون به صرفه باشد با سالم فرموده بعد به نحوى دستور العمل به كارگزاران [ ] مورخهء 29 .
سند شمارهء ( 197 ) مورخ : 3 ربيع الاول 1285 ق . / 1868 م . از : احتمالا « كارگزارى فارس » به : وزارت امور خارجه
مقرب الخاقان حاجى ميرزا زمان خان كه مأمور به انتظام امورات قوام الملك مىبود ، فراغت حاصل نموده ، سيم شهر ربيع الاولى از شيراز حركت و روانهء دربار معدلتمدار گرديدند . [ حاشيهء سمت راست سند : ] بسيار خوب .
ميرزا آقا ، امين تذكرهء بندر لنگه ، با حالت ناخوشى و فلاكت قرض مراجعت به شيراز نموده است كه چندى در مقام معالجه و اصلاح مزاج برآمده بعد از صحت ، رجعت به محل مأموريت نمايد . مىگويد كه يك نفر نايب به جهت دادن تذكره در بندر مذكور معين داشته است كه مشغول دادن تذكره باشد . [ حاشيهء سمت راست سند ] بسيار خوب .
و از هنگامى كه نواب مستطاب و الا حسام السلطنه در بندر عباسى
هامش
( 1 ) . براساس اسناد ديگر تعيين شد .
( 2 ) . براساس كتاب تاريخ مسقط و عمان ، بحرين و قطر ، پيشين ، ص 157 .