[ حاشيهء راست سند ] انشاء اللّه تعالى اگر با نواب و الا طورى گرم گرفتيد كه از شما مطمئن شدند . البته بهتر از شما كه خواهد بود .
[ بالاى صفحه ] نمرهء .
سند شمارهء ( 193 ) مورخ : « 1 » 1285 ق . / 1869 - 1868 م . از : كارگزارى خارجهء فارس به : وزارت امور خارجه
خداوندگارا فدايت شوم !
در عريضهء نمرهء 2 عرض شده بود كه سركار نواب مستطاب و الا مرخصى فدوى را موقوف به وصول خبر از بندر عباسى فرموده بودند .
ديروز كه بيستم شهر شوال و در خدمت و الا بود ، كاغذى چند از حاجى احمد خان و آقا محمد باقر محصل باقى و ميرزا عبد اللّه رسيد . الحمد للّه باقى اجارهء هذه السنه وصول شده ، شش هزار تومان حاجى احمد خان برات فرستاده بود . قريب دو هزار تومان ديگر باقى است كه عن قريب خواهد رسيد .
حاج مشار اليه به موجب نوشتهء خود در غرهء شهر ذيقعده به عزم شرفيابى حضور سركار شاهزاده از عباسى بيرون مىآيد . منظورش اينكه حكومت بندر را مستقلا به خود او واگذار كنند . سركار شاهزاده نيز على العجاله همين خيال را دارند .
عزّان بن قيس بن سعيد ، امام حاليهء مسقط ، چندى قبل عريضه خدمت سركار و الا نگاشته خلّص مضمون آن اين بود كه الحمد للّه به باطن اسلام ، مسقط و جمع قلاع واقعه در بحر عمان فتح و اين خارجى مخذول شد و بعد توقع آنكه رفتار حاليهء شما با من همان رفتار سابقهء دولت ايران با سابقين من باشد و من در ظلّ رأفت دولت علّيه باشم و به كنايه خواهش بندر عباسى را نموده بود .
آقا صيد سالم از قرار نوشتجات ديروز حاجى احمد خان و ميرزا عبد اللّه در ميان عرب وهابى رفته استمداد از آنها نموده است تا چه شود . عجالتا به موجب حكم كورنل ممبئى صيد سالم و عزّان هر دو ممنوع از عبور دريا شدهاند و آشكارا انگليسها از هيچ طرف حمايت نمىكنند مگر كرنل پلى ، باليوز انگليس ، كه تعريفات از صيد سالم به دولت متبوعهء خود نگاشته است .
صيد ماجد ، حاكم زنگبار ، هم به طمع مسقط افتاده است و از كورنل اجازهء گرفتن مسقط را خواسته و استعداد او از همهء اينها زياده است زيرا كه مالك سه جهاز جنگى دودى و هفت جهاز جنگى بادى مىباشد . آخر الامر جوابى كه به او دادهاند اين است كه پسرش را بفرستد به لندن ، اجازه حاصل كند . مشار اليه هم پسرش را روانهء لندن نموده است . انشاء اللّه الرحمن اخبار صحيحه را بعد از رفتن عباسى عرض خواهد نمود .
اينها خلاصهء ده ورق نوشتجاتى است كه ديروز در خدمت سركار شاهزاده خوانده شد .
در باب مرخصى فدوى هم فرمايش ديروز سركار و الا اين شد كه خوب است شما بمانيد تا حاجى احمد خان بيايد بعد به اتفاق برويد .
فدوى عرض كرد كه مىترسم دير شود . اولياى دولت قاهره تأكيد در زود رفتن فدوى داشتند . اگر مرخص بفرماييد زودتر برود ، بهتر است .
سكوتى فرمودند . انشاء اللّه با اجازهء سركار و الا اين چند روزه قبل از آمدن حاجى احمد خان خواهد رفت .
استدعا آنكه جواب عرايض فدوى را مقرر بفرماييد مرقوم دارند كه هم افتخار حاصل شود و هم اطلاع از وصول عرايض .
زياده عرضى نيست . امركم مطاع .
[ بالاى سند : ] نمرهء .
سند شمارهء ( 194 ) مورخ : « 2 » 1285 ق . / 1869 - 1868 م . به : وزارت امور خارجه
هو اللّه
سلوك حاجى احمد خان با اهل بندر عباس بسيار خوب و به قاعده و همه كمال رضامندى را دارند . حكومتش به طور و طرز اعراب ، خلوت براى خود قرار نداده همهء مردم از عرب و رعيت و تاجر و كسبه از صبح تا قريب ظهر و از سه ساعت به غروب مانده تا اذان شام در طالار بزرگ ولنديزى جمع بوده مطلب خود را اظهار داشته جواب حاصل مىكند و سيد عبد القاهر نام مجتهد بحرينى را كه از خلصّين اهل تشيع است ، قريب به يك سال مىشود كه به بندر آورده و همه روز خود ظهر و شام در مسجد حاضر شده اقتدا مىكند . كل شيعه هم به نماز جماعت حاضر گشته ، مشغول دعاگويى وجود مبارك شاهنشاهى هستند .
سابق بر اين كه بندر در تصرف اعراب و اهل تسنّن بود ، اهل تشيع كمال ابتذال را داشته و با نهايت تقيه حركت كرده و هميشهء اوقات در دست اهل تسنن مبتذل بودند و اسم ائمهء طاهرين سلام اللّه علّيهم اجمعين را احدى قادر نبود به زبان بياورد . حمد خداوند را كه اين اوقات از توجه و مرحمت ملوكانهء پادشاه جمجاه عالم پناه روحنا فداه گرگ و ميش با هم آب خورده سنى و شيعه با يكديگر به خوبى سلوك كرده و در سر كوچهها و بازارها دراويش مدح ائمه را خوانده و در اكثر خانهها و مساجدها صبح و ظهر و شام مؤذن در كمال اطمينان و خواطر جمعى در بالاى بامها ذكر اشهد انّ عليا حجة اللّه را مىكند و
هامش
( 1 ) . براساس كتاب تاريخ مسقط و عمان ، بحرين و قطر ، پيشين ، ص 157 .
( 2 ) . براساس فارسنامهء ناصرى ، ج 1 ، پيشين ، ص 833 .